Dobre książki pod choinkę 2014: Kurort Amnezja, Listy jak dotyk, Kwestja krwi

 

Kryminały, biografie, listy, dzienniki, albumy. Coś co lubię najbardziej i co sama chciałabym dostać pod choinkę. Dlatego polecam.
 

Gaja i Jacek Kuroniowie "Listy jak dotyk"

Historia pięknej miłości. W tle wielka polityka, wielka historia, a cała historia miłości niezwykłej pary Gaji i Jacka Kurowniów rozgrywa się w więzieniach; w więziennej konspiracji i korespondencji, przez długie lata. Tę książkę czyta się z wielkim wzruszeniem. Piękny, prawdziwy romans. Pisany listami, od początku tej miłości do jej końca. 

Anna Fryczkowska "Kurort Amnezja"

Fryczkowska w najlepszej formie. Bawi się formą, kombinuje, intryguje. A tak naprawdę chodzi o stare, dobrze nam znane emocje; zazdrość, miłość, nienawiść. W tle tajemnica. Zaczynasz czytać wieczorem, do rana nie zaśniesz.

Bernard Minier "Nie gaś światła"

Minier to mój ukochany autor kryminalnych powieści z pierwszej półki. Mistrz budowania napięcia. Mistrz kryminalnej pointy i pięknego stylu. Pisze długie, pokręcone książki,  które czyta się błyskawicznie. Nie trzeba lepszej rekomendacji.

Krzysztof Tomasik "Seksbomby PRL-u"

Chciałoby się więcej tych seks-bomb, ale książka wyszła z tego ładna. Tyszkiewicz, Jędrusik, Brylska, Figura. Fajnie się czyta, bo to kawał historii. Nie tylko kina, ale też PRL-u.  

Maja Sontag "Majubaju czyli żyrafy wychodzą z szafy"

Zachwyciła mnie ta książka, bo jest w niej wielka energia. Autorka rusza w świat i ciągnie za sobą innych. Odważnie, brawurowo, ale też tak zwyczajnie, mrugając do nas okiem; to jest na wyciągnięcie ręki. Ta książka kusi i porywa. Naprawdę.

Marcin Wroński "Kwestja krwi"

Znakomity kryminał mojego ulubionego pisarza Marcina Wrońskiego, który do tej pory specjalizował się w lubelskich zbrodniach w klimacie retro, a tym razem zajrzał do Zamościa. I to zajrzał ze świetnym skutkiem dla powieści i dla Czytelników. Niesamowity klimat przedwojennego Zamościa plus miłość i zbrodnia. Czego chcieć więcej? 

 

Marek Hłasko "Listy"

"Dramatyczna historia życia jednego z największych polskich pisarzy opowiedziana w listach. To więcej niż świadectwo. To fascynująca opowieść o miłości, przyjaźni, pisaniu i walce o własne miejsce w literaturze i świecie." - czytamy na okładce książki. I rzeczywiście dostajemy to wszystko w listach Marka Hłaski. A nawet dużo więcej.

Violetta Ozimkowski "Michalina Wisłocka. Sztuka kochania gorszycielki"

Wyprzedzała swoje czasy pod każdym względem. Ale to właśnie cecha rewolucjonistów, którzy chcą i potrafią zmieniać świat. Wisłocka ten świat – siermiężnego, pełnego zahamowani i stereotypów seksu Polaków - zmieniła na dobre. Jak jej się to udało? O tym jest właśnie ta książka; barwna, zaskakująca, szokująca. Cała Wisłocka.

Przemysław Semczuk "Magiczne dwudziestolecie"

To książka magiczna; także w sensie dosłownym. Do czytania, do oglądania i do refleksji. Piękna i zadziwiająca.  Ukłon w stronę autora za ogrom dokumentacyjnej pracy - książka jest prawdziwą skarbnicą wiedzy na temat czasów, ludzi, wydarzeń zamkniętych w kręgu wirujących stolików, wróżb, przepowiedni...

Zygmunt Miłoszewski "Gniew"

Nie wiem, czy o gniew w tej książce chodzi, czy bardziej o bezsilność w obliczu przemocy; każdej przemocy. Nie zmienia to faktu, że ważny temat społeczny Miłoszewski ubrał w świetny kryminał, w którym i porządny trup musi być, i nie można doczekać się zakończenia.

Zygmunt Miłoszewski "Gniew"

Nie wiem, czy o gniew w tej książce chodzi, czy bardziej o bezsilność w obliczu przemocy; każdej przemocy. Nie zmienia to faktu, że ważny temat społeczny Miłoszewski ubrał w świetny kryminał, w którym i porządny trup musi być, i nie można doczekać się zakończenia.

Po Sandomierzu (odsyłam do znakomitego "Ziarna prawdy") przyszła pora na Olsztyn. Zimny, jesienny, ponury. Nudny i prowincjonalny. W takich oto okolicznościach przyrody prokurator Teodor Szacki układa sobie życie zawodowe (prokuratura mieści się naprzeciwko jego domu) i prywatne - z nową partnerką i nastoletnią córką z pierwszego związku. Jakoś to wszystko miałkie, nieciekawe, przewidywalne... Do czasu. Z jesiennej apatii Szackiego wyrywa nietypowe śledztwo. Oto w starym poniemieckim bunkrze odnaleziono szkielet, który - jak się szybko okazuje - wcale nie pochodzi z czasów wojny, ale.... zaledwie sprzed kilku dni. A w dodatku jest sprytnie zestawiony z kości różnego pochodzenia.

Prokurator Szacki czuje, że w końcu dostał sprawę na swoją miarę. I angażuje się w nią na sto procent. Lekceważąc przy tym zgłoszenia "mniejszego kalibru", co zresztą srodze się na nim zemści. Tymczasem to, co miało być trudnym, ale ciekawym śledztwem szybko nabiera bardzo osobistego wymiaru. Szacki staje do nierównej walki - przede wszystkim z czasem, który decyduje o życiu lub śmierci. A czytelnik aż przebiera nogami, żeby ten wyścig wreszcie się skończył. Choć zakończenie - muszę was zmartwić - nie przyniesie oczekiwanej ulgi. Raczej gniew, że nie tak to miało być...

W Olsztynie na pisarza chyba nikt się nie pogniewa - niestety, ze stratą dla jego książki. Nikt też nie wyruszy tropem prokuratora Szackiego, tak jak to się dzieje w Sandomierzu (czekam na premierę filmu!), bo Olsztyn w "Gniewie" jest szary, smutny i nie zachęca do niczego, a już na pewno nie do tego, by go bliżej poznać. W końcu dzieją się tu za zamkniętymi drzwiami rzeczy, o których nikt nie chce wiedzieć, nikt nie chce słyszeć... O których robi się głośno dopiero wtedy, gdy dochodzi do tragedii. Albo nigdy. Za to jednak, że Miłoszewskiemu chciało się w tym niewygodnym temacie przemocy szeroko rozumianej zanurzyć - z korzyścią zresztą dla całej fabuły - wielki szacunek.

Zygmunt Miłoszewski "Gniew", W.A.B., 2014 r.

Barbara Kosmowska "Gorzko"

"Gorzko" jest gorzkie. Dobitne, przejmujące do szpiku kości. Bezlitosne w swoim rozrachunku z życiem. Ta książka nie uznaje kompromisów; tak jak bezkompromisowe jest życie jej bohaterek. W każdej z nich można odnaleźć siebie - choć to nie jest miłe.

Teresa Koper jest ambitna, odważna, "nigdy nie ogląda się za siebie". Jej przepustką do marzeń mają być studia w wielkim mieście. Nowe życie, z daleka od tego wszystkiego, co ją przytłacza, dusi, tłamsi; z daleka od rodziny i przeszłości.

Razem z Teresą na szczęście w wielkim mieście liczą Lidka i Lucyna. To trochę takie współczesne "Dziewczęta z Nowolipek" (to pierwsze skojarzenie wciąż mnie nie opuszcza) . Pełne naiwnych nadziei, poszukujące miłości za wszelką cenę, będące  łatwym łupem w swojej prostolinijności obleczonej skorupą twardości i hardości. W zderzeniu z tzw. prawdziwym życiem - bezradne, poturbowane, z otwartymi ranami.

Ta historia nie ma happy endu. Nie ma nagłych zwrotów akcji, które nagle odmieniają los bohaterek. Jest po prostu życie. Zwykłe życie; pokręcone, niejednoznaczne, trudne. Chwilami banalnie i boleśnie przewidywalne. Dlatego ta opowieść jest gorzka - bo tak bardzo prawdziwa.

Barbara Kosmowska pisze nie tylko pięknym językiem, ale przede wszystkim pisze mądrze. Pisze o kobietach, dla kobiet, ale - co istotne - nie idzie na kompromisy i wyrywa kobiety z ich strefy komfortu. Konfrontuje z życiem; z rodziną, przeszłością, marzeniami, złudzeniami.

Po świetnej i także gorzkiej "Ukraince" ta książka potwierdza, że Kosmowska ma styl, literacką klasę i - wbrew wszelkim modom - idzie swoją drogą. Dobrą drogą.

Barbara Kosmowska "Gorzko", W.A.B., 2014 r.

Najlepsze polskie książki 2013

Tę kategorię częściowo już wyczerpałam w "Najlepszych kryminałach 2013" i "Najlepszych dla kobiet 2013". W tej znajdziecie jeszcze więcej; reportaże, biografie, literaturę faktu, książki historyczne - najlepsze z najlepszych polskich autorów. Wybór subiektywny, kolejność przypadkowa (poza pierwszą pozycją).

Joanna Bator
"Ciemno, prawie noc"
W.A.B.

Numer jeden należy do książki, która jest i świetnym kryminałem, i powieścią dla kobiet, ale przede wszystkim to doskonała polska, współczesna proza. "Ciemno, prawie noc" Joanny Bator to powieść, którą trzeba przeczytać. Autorka dostała za nią Nagrodę Literacką Nike 2013, a ja zdecydowanie podpisuję się pod tym werdyktem.

Marcin Kącki
"Maestro. Historia milczenia"
Agora

„Maestro” to nie tylko wstrząsająca historia bezkarności pedofila; osoby powszechnie znanej i szanowanej, ale także demaskatorski obraz polskiej rzeczywistości, pełnej hipokryzji, konformizmu, głupoty, chciwości i bezmyślnego okrucieństwa. Ofiarami przez wiele lat były dzieci. TU RECENZJA

 

 

Mariusz Urbanek

"Tuwim. Wylękniony bluźnierca"

Iskry

 

Można się w "Tuwimie" zaczytać, można się nim zachwycić. Nieprzeciętnie inteligentny, utalentowany, o ciętym dowcipie, ale też o wielu słabościach, które zdeterminowały jego życie - to właśnie Julian Tuwim. "Brzechwa" Urbanka był dobry, ale "Tuwim" jest rewelacyjny. TU RECENZJA

Teresa Torańska
"Smoleńsk"
Wielka Litera

Torańska nie pyta, ale rozmawia. Świetnie zorientowana w szczegółach i niuansach związanych ze Smoleńskiem wchodzi nierzadko w polemikę, wyraźnie artykułuje swoje zdanie. Ale to wciąż merytoryczna rozmowa, w której strony wzajemnie się szanują. TU RECENZJA

Wiktor Bereś, Krzysztof Burnetko
"Marek Edelman. Życie. Do końca"
Agora, Fundacja Świat ma Sens

To jedna z tych historii, które zostają w nas na zawsze. Dająca siłę, moc, nadzieję. Niezwykła historia o ważnym człowieku; uczciwym, wiernym sobie, szczerym. Silnym, ale siłą, która bierze się z poczucia własnych słabości i niedoskonałości.  TU RECENZJA


Maria Barbasiewicz
"Ludzie interesu w przedwojennej Polsce"
PWN

Piękna pod względem edytorskim, znakomicie udokumentowana i ilustrowana tak, że zapiera dech w piersiach. Ta książka to kolejna perełka wydawnicza PWN. Przedstawia ona historię Drugiej Rzeczypospolitej przez pryzmat jej życia gospodarczego. Ale jest tu dużo, dużo więcej. TU RECENZJA




Dariusz Pachocki
"Broniewski w potrzasku uczuć"
MG

O Broniewskim dowiadujemy się z tej lektury więcej, niż z jakiejkolwiek biografii. Dostajemy portret utalentowanego, choć egocentrycznego poety. Mężczyzny wrażliwego, czułego, ale też bezwzględnego, skupionego wyłącznie na sobie. Jest w tej książce i ofiara: Irena Helman. TU RECENZJA

Ryszard Wolański
"Tola Mankiewiczówna. Jak za dawnych lat"
Rebis

Piękna, utalentowana i pracowita podbijała serca polskiej i zagranicznej publiczności. Tola Mankiewiczówna zdecydowanie zasłużyła na tę książkę i przypomnienie, jak wyglądały kiedyś prawdziwe kariery wielkich gwiazd.
TU RECENZJA

 Iwona Luba
"Berlin. Szalone lata dwudzieste, nocne życie i sztuka"
PWN

To prawdziwa perełka na rynku wydawniczym. Pod każdym względem; edytorskim, literackim, historycznym. Poznajemy w niej Berlin lat 20. ubiegłego wieku; barwny, tętniący życiem, skupiający elitę artystyczną z całej Europy.

TU RECENZJA

Zbigniew Mikołejko
"Jak błądzić skutecznie"
Iskry, Agora

Piętnaście rozmów o wierze, polityce, miłości, snach, kobietach, dzieciństwie, śmierci. Sporo się z nich dowiemy; nie tylko o profesorze Mikołejko, ale też o nas samych. TU RECENZJA

Najlepsze książki dla kobiet 2013

W tym roku przeczytałam kilka dobrych książek napisanych przez kobiety o kobietach, które z przekonaniem mogę Wam polecić. Wybrałam te, które pamiętam do dziś; poruszające, odważne, dowcipne, mądre i ważne. Ale też po prostu wciągające i ciekawe. Wybór dziesiątki najlepszych dla kobiet 2013 jak zwykle jest subiektywny, a kolejność przypadkowa.

 

Barbara Kosmowska
"Ukrainka"
W.A.B.

"Ukrainka" to książka tak dobra i  równocześnie tak mocno dotykająca dzisiejszego świata, że wróżę jej wielką karierę. Znakomita literatura.
TU RECENZJA

Alice Hoffmann
"Gołębiarki"
Wielka Litera

"Gołębiarki" to powieść o kobietach; silnych, odważnych, zdeterminowanych. O kobietach, które żyją mimo wszystko i wbrew wszystkiemu. I choć los tragicznie je doświadcza, usiłują żyć i przeżyć. Cokolwiek to oznacza.
TU RECENZJA

Grażyna Jeromin-Gałuszka
"Magnolia"
Prószyński i S-ka

W "Magnolii" zachwyciły mnie kobiece postacie, które tylko pozornie tworzą tło książki. Tak naprawdę to one - kobiety silne, odważne, ciepłe i nieco szalone - są samą esencją tej opowieści. Pięknej i mądrej opowieści.
TU RECENZJA

Lori Nelson Spielman
"Lista marzeń"
Rebis

To książka o odwadze, która pozwala zburzyć bezpieczne życie i zrobić w końcu coś naprawdę dla siebie. O iskierce, która tli się w każdym z nas. Ale rzadko u kogo ma szansę rozpalić się na dobre.
TU RECENZJA

Maria Sveland
"Zgorzkniała pizda"
Czarna Owca

Odnalazłam w tej książce klimat "Strachu przed lataniem", choć to zupełnie inna historia. Ale podobieństwo tkwi w szczerości i bezlitosnym rozprawieniu się bohaterek ze sobą. A równocześnie w sile, którą te książki ze sobą niosą. I przekazują ją kobietom.
TU RECENZJA

Krystyna Kofta
"Autobiografia. Kobieta zbuntowana"
W.A.B.

Świetnie napisana, z dużym dystansem i autoironią, ale bez kompleksów. To autobiografia pisarki, artystki, ale przede wszystkim opowieść o kobiecie, która zna swoją wartość.
TU RECENZJA

Katarzyna Pisarzewska
"Zbieg okoliczności"
Prószyński i S-ka

"Każde małe miasteczko skrywa mroczne tajemnice... W niewielkim Gosztowie życie toczy się niespiesznie i przewidywalnie... Do czasu." Znakomita współczesna powieść z kryminalnym tłem. Jedna z moich największych tegorocznych fascynacji książkowych.

Agnieszka Osiecka
Dzienniki 1945-1950
Prószyński i S-ka

To jedna z tych książek, na które czekaliśmy długo i o których pewnie długo nie zapomnimy. Jesienią 2013 roku trafił do księgarń I tom „Dzienników” Agnieszki Osieckiej. Obejmuje on lata 1945-1950 i otwiera wielotomową edycję. Zapowiada się znakomicie.
TU WIĘCEJ

Carla Montero
"Szmaragdowa tablica"
Rebis

Tajemnica, sekretny związek, namiętność. Wojna i miłość. To wszystko znajdziecie w tej książce; barwnej, zaskakującej, nieprzewidywalnej. Łączącej w sobie cechy dobrego kryminału, sensacji, romansu i powieści historycznej.
TU WIĘCEJ

Nancy Milford
"Zelda. Wielka miłość F. Scotta Fitzgeralda"
Marginesy

Miała fantazję, temperament, talent. Była piękna i inteligentna. Wiedziała, czego chce w życiu. Stać ją było na każde szaleństwo. Zelda - wielka miłość, żona i muza słynnego Scotta Fitzgeralda. I w jakimś sensie jego ofiara.
TU RECENZJA


CZYTAJ TAKŻE NAJLEPSZE KRYMINAŁY 2013

Krystyna Kofta " Kobieta zbuntowana. Autobiografia"

Po lekturze tej autobiografii na gorąco myślę, że jest gorąca, bo bardzo współczesna, ale też sentymentalna, wzruszająca, więc bardzo ciepła. Mnóstwo w niej emocji, ale mamy też kawał historii, nie tylko rodziny. Świetnie napisana, z dużym dystansem i autoironią, ale bez kompleksów. To autobiografia pisarki, artystki, ale przede wszystkim opowieść o kobiecie, która zna swoją wartość.

Jest w "Kobiecie zbuntowanej" dzieciństwo, historia rodziny, okres dorastania, studiów autorki, pierwszych literackich prób. Jest także tu i teraz, czyli najświeższe wydarzenia z życia Kofty. Jest Krystyna-malarka, żona, kochanka, przyjaciółka, matka, pacjentka, pisarka.

A wszystko to przemieszane, bez żadnego wyraźnego porządku. Przenikają się czasy, ludzie, historie, anegdoty, doświadczenia. Jest stan wojenny, za moment wracamy do powojennej Warszawy i zakładu krawieckiego ojca Krystyny, żeby za chwilę być już w XXI wieku. Patrzymy na młodziutką Krysię, która łamie męskie serca, żeby za moment przechodzić z nią - starszą o kilkadziesiąt lat - przez nowotworową chorobę.

Ale ów chaos jest pozorny, bo w tym szaleństwie jest metoda, zamierzony efekt; nie znudzić, nie wpaść w rutynę, do końca trzymać czytelnika w niepewności co dalej i swego rodzaju niedosycie. Kofta pisze swoją autobiografię - co do tego nie ma wątpliwości, ale pisze ją tak, jakby budowała fabularną opowieść o kobiecie; każdej kobiecie. Pięknej, utalentowanej, ambitnej, z fantazją. Niezależnej, zadziornej, niepokornej.

I tak należy tę książkę traktować - jak kolejną powieść Krystyny Kofty; o kobietach, dla kobiet. Przypomina mi to twórczość Erici Jong, która pisząc swoje powieści, pisze też swoją autobiografię. Odważnie, bezkompromisowo, wbrew wszystkim i wszystkiemu.

Ogromnie mi się ta książka podoba. Jej klimat, temperament, styl. I sama bohaterka.

Krystyna Kofta "Kobieta zbuntowana. Autobiografia", W.A.B., 2013 r.

Nike 2013: Joanna Bator "Ciemno, prawie noc"

Nagrodę Literacką Nike 2013 otrzymała Joanna Bator za książkę "Ciemno, prawie noc". Laureatem nagrody czytelników został Szczepan Twardoch za "Morfinę".

Do Nagrody Literackiej Nike 2013 nominowanych było 20 książek. Nominacje ogłoszono podczas pierwszego dnia Warszawskich Targów Książki w maju tego roku. Wtedy też napisałam na blogu, że "trzymam kciuki za rewelacyjne "Ciemno, prawie noc" Joanny Bator.

Tym bardziej cieszy mnie dziś werdykt jury. Gratuluję autorce i czekam na jej kolejną książkę!

A oto pełna lista nominowanych:

"Ciemno, prawie noc" Joanna Bator (W.A.B.)
"Cwaniary" Sylwia Chutnik (Świat Książki)
"Pasja według Hanki" Anna Janko (Wydawnictwo Literackie)
"Patrz na mnie, Klaro!" Kaja Malanowska (Krytyka Polityczna)
"Noc żywych Żydów" Igor Ostachowicz (W.A.B.)
"Szopka" Zośka Papużanka (Świat Książki)
"Fuga" Wit Szostak (Lampa i Iskra Boża)
"Morfina" Szczepan Twardoch (Wydawnictwo Literackie)
"Trociny" Krzysztof Varga (Czarne)
"Przygody na bezludnej wyspie" Maciej Sieńczyk (Lampa i Iskra Boża)
"Bach for my baby" Justyna Bargielska (Biuro Literackie)
"Rdzenni mieszkańcy" Urszula Kulbacka (Stowarzyszenie Pisarzy Polskich Oddział w Łodzi)
"Rekordy" Tomasz Pietrzak (Mamiko)
"Ocalenie Atlantydy" Zyta Oryszyn (Świat Książki),
"Dziennik" Jerzy Pilch (Wielka Litera)
"Nowy wspaniały Irak" Mariusz Zawadzki (W.A.B.)
 "Mokradełko" Katarzyna Surmiak-Domańska (Czarne)
"Człowiek Miron" Tadeusz Sobolewski (Znak)
"Historia niebyła kina PRL" Tadeusz Lubelski (Znak)
"Wiadomości Literackie+ prawie dla wszystkich" Małgorzata Szpakowska (W.A.B.)

Nominacje do Nagrody Wielkiego Kalibru

Znamy już tytuły najlepszych polskich kryminałów nominowanych do dziesiątej edycji Nagrody Wielkiego Kalibru. Bardzo się cieszę, że wśród wyróżnionych większość to  książki, które zrecenzowałam na blogu i umieściłam w autorskim rankingu Najlepszych kryminałów 2012 . Moimi faworytami są Marcin Wroński i jego "Skrzydlata trumna", PM Nowak "Ani żadnej rzeczy" i Mariusz Czubaj "Zanim znowu zabiję".

 

Nominacje ogłosiła kapituła Nagrody Wielkiego Kalibru w składzie: Janina Paradowska, Marcin Baran, Witold Bereś, Piotr Bratkowski, Marcin Maruta, prof. Zbigniew Mikołejko, Marcin Sendecki i Grzegorz Sowula.

 

Oto nominowane książki:

 

Wojciech Chmielarz, Podpalacz (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2012)

 Agnieszka Chodkowska-Gyurics, Tomasz Bochiński, Pan Whitcher w Warszawie (Instytut Wydawniczy Erica, Warszawa 2012)

 Mariusz Czubaj, Zanim znowu zabiję (W.A.B., Warszawa 2012)

 Piotr Głuchowski, Umarli tańczą (Agora, Warszawa 2012)

 Marta Guzowska, Ofiara Polikseny (W.A.B., Warszawa 2012)

 

 

PM Nowak, Ani żadnej rzeczy (Czarna Owca, Warszawa 2012)

 

 Marcin Wroński, Skrzydlata trumna (W.A.B., Warszawa 2012)

Nagroda zostanie wręczona 12 października 2013 roku w czasie Międzynarodowego Festiwalu Kryminału Wrocław 2013. Trzymam kciuki za swoich faworytów!

Magdalena Samozwaniec "Tylko dla kobiet", "Tylko dla mężczyzn"

W tych książkach Magdalena Samozwaniec rozprawia się i z kobietami, i z mężczyznami. Robi to inteligentnie, dowcipnie, ze swoich satyrycznym zacięciem, bez taryfy ulgowej dla żadnej płci. Co istotne, teksty Samozwaniec nie zestarzały się mimo upływu lat. A nowe, piękne wydania książek zachęcają, by po nie sięgnąć.

Na "Tylko dla kobiet" i "Tylko dla mężczyzn" wychowałam się, mam więc do tych książek ogromny sentyment. Powracam do nich z przyjemnością, ale nie bezkrytycznie. Zmieniają się czasy, zwyczaje, obyczaje, kultura. Zmienia się literatura. A jak na tym tle wypada Magdalena Samozwaniec, naczelna satyryczka powojennej Polski?

Wypada świetnie i... świeżo. Mrużąc do czytelnika oko, z dystansem i tzw. zdrowym rozsądkiem  autorka przygląda się związkom męsko-damskim, punktuje obie płci we wzajemnych relacjach, wyciąga na wierzch słabości, żartuje z niedoskonałości. I, jak się okazuje, zmieniło się wszystko, ale my jesteśmy tacy sami. I popełniamy te same błędy.

Jako urodzona feministka (a przy okazji kobieta nadzwyczaj kochliwa) na mężczyznach Samozwaniec nie zostawia suchej nitki, a robi to oczywiście z właściwym sobie dystansem. W "Tylko dla mężczyzn" autorka w kilkudziesięciu ciętych odsłonach punktuje facetów tak, że nie powstydziłaby się tego Maria Czubaszek. Mamy więc uwodziciela, dziecioroba, egzystencjalistę, spirytystę, mężczyznę-kota, hochsztaplera, dżentelmena.

Dla Samozwaniec takie prowokacyjne "poszufladkowanie" mężczyzn to świetna zabawa, ale też okazja, by pokazać ich w znacznie szerszej perspektywie, w której - tak naprawdę - najważniejsze są kobiety. Dlatego małżeństwom i mężom autorka poświęca najwięcej miejsca. Nie pozostawia złudzeń, że małżeństwo doskonałe nie istnieje, a sukcesem jest jeśli "małżonkowie nie żyją z sobą jak pies z kotem, ale jak pies z psem, to znaczy, że czasem się ze sobą użerają, a czasem się sobie podlizują". Dobry maż, mąż poeta, stary mąż, mąż ubogi i bogaty... Wydaje się, że Samozwaniec wie o facetach wszystko. A ze swojej wiedzy czyni dowcipny i niezwykle celny użytek.   

Ale kobietom od pisarki również się dostaje. I to chyba bardziej niż mężczyznom, szczególnie w "Tylko dla kobiet". Zawiść, interesowność, nieszczerość, perfidia, wygodnictwo... To tylko kilka cech z całego katalogu, którymi Samozwaniec obdzieliła bohaterki swoich historyjek. Ale - i to najważniejsze - autorka staje po tej samej stronie, co kobiety, o których pisze. Jasno daje do zrozumienia, że nikt, również ona, nie jest doskonały, a nasze niedoskonałości, ułomności, słabości to właśnie cała kwintesencja życia. Życia, które Magdalena Samozwaniec uwielbiała, którym potrafiła się bawić i które w wyjątkowy celny sposób przenosiła na papier.    

Dlatego warto wspomnieć o nim kilka słów.

Pochodziła ze słynnej rodziny Kossaków. Była córką Wojciecha Kossaka i siostrą Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Ale, wbrew rodzinnym, artystycznym tradycjom nie ciągnęło jej do kultury wyższej, a do lekkich form pisarskich, w których z upodobaniem wyśmiewała otaczającą ją rzeczywistość.

Debiutowała w 1922 roku powieścią "Na ustach grzechu", która była parodią uwielbianej przez czytelników "Trędowatej". Każda późniejsza książka potwierdzała satyryczny talent autorki. Kpiła ze wszystkich i ze wszystkiego. Nie było dla niej żadnych świętości, łącznie z najbliższymi.

Magdalena Samozwaniec "Tylko dla kobiet", "Tylko dla mężczyzn", Wydawnictwo W.A.B., 2013 r.

Izabela Czajka Stachowicz "Moja wielka miłość"

Tytuł tej książki jest tak samo przewrotny, jak przewrotna była jej autorka. I nie można brać go poważnie, tak samo jak Czajka poważnie nie brała życia. Co zresztą - na marginesie mówiąc - nie raz jej to życie ratowało (tu odsyłam do całkiem poważnego "Ocalił mnie kowal"). W "mojej wielkiej miłości" czuć fantazję i artystyczną duszę pięknej Belli, która uwielbiała iść pod prąd i łamać konwenanse. Odwagi, tej życiowej, ale też tej literackiej, można jej dziś zazdrościć.

To kolejna powieść Izabeli Czajki-Stachowicz, w której wspomina ona swoje życie. Brawurowe "Nigdy nie wyjdę za mąż", błyskotliwe "Małżeństwo po raz pierwszy", nostalgiczne "Dubo... Dubon... Dubonnet" to książki, które zabierają nas do barwnych czasów międzywojnia. Równocześnie pokazują historię pięknej, utalentowanej dziewczyny z nieprzeciętną fantazją i temperamentem.

W "Mojej wielkiej miłości" autorka znów zabiera nas do czasów swojej szalonej młodości przypadającej na lata międzywojenne. Ci, którzy czytali wcześniejsze wspomnienia Czajki pamiętają jej małżeństwa - najpierw z Aleksandrem Hertzem, następnie z Jerzym Gelbardem. Będąc żoną tego drugiego Bella znów się zakochuje - i jest to uczucie, które spada na nią gwałtownie i wywraca jej życie do góry nogami. Choć może słowo "zakochuje" jest tu niekoniecznie na miejscu - bardziej adekwatne wydaje się "oczarowuje", czy "zachłystuje". Jakkolwiek, by to uczucie nazywać, jej wybrankiem jest Franciszek "Franz" Fiszer; stary, gruby ekscentryk, a przy tym wyjątkowo inteligentny, dowcipny, czarujący mężczyzna. To wielki przyjaciel artystów, bywalec warszawskich salonów; filozof o nieokiełznanej fantazji i wyjątkowym poczuciu wolności.

Owa fantazja i życiowa brawura to coś, co Bella uwielbia ponad wszystko. Dlatego dla Fiszera kompletnie traci głowę. Przyjmuje go do domu swojego i Gelbarda, oddaje mu najlepszy pokój, gotuje najwymyślniejsze potrawy (Fiszer uwielbia jeść!). To on towarzyszy jej w wyprawach do słynnej Ziemiańskiej, to on staje się jej powiernikiem, autorytetem, najlepszym przyjacielem. Wygląda na to, że ten ekscentryczny związek młodej, pięknej dziewczyny i starego - choć genialnego - dziwaka nie ma szans. A jednak to Fiszer staje się w życiu Belli najważniejszą osobą.

No i to jest właśnie cała Czajka! Łamiąca konwenanse, nie przejmująca się tzw. opinią publiczną, żyjąca tak, jak jej się podoba. W tej książce, jak w żadnej innej, pokazała swoją nieposkromioną naturę i wielki apetyt na życie. Błyskotliwie, mrużąc oko do czytelnika, czasem wpadając w sentymentalny ton. Bez kompleksów i hipokryzji.

Nisko kłaniam się wydawnictwu za książki Czajki, które po wielu latach doczekały się wznowień. Zasługuje na to sama nieprzeciętna postać autorki, ale też wyjątkowy obraz czasów międzywojnia, który stworzyła z pasją i fantazją godną pozazdroszczenia.

Izabela Czajka Stachowicz "Moja wielka miłość", W.A.B., 2013 r.

Barbara Kosmowska "Ukrainka"

"Ukrainka" to książka tak dobra i równocześnie tak mocno dotykająca dzisiejszego świata, że wróżę jej wielką karierę. Ale wiem też, że jest za dobra i za mocna, by spodobać się wszystkim. To trochę taki "polski wyrzut sumienia", bolesne spojrzenie w lustro. A jednak warto spojrzeć, warto się z tym obrazem zmierzyć, bo to naprawdę znakomita literatura.

Miłość jest w tę historię wpisana od samego początku. Iwanka, śliczna wiolonczelistka z Drohobycza kocha muzykę, kocha Lwów, a nade wszystko kocha zdolnego muzyka Mykołę, który wyjechał do Warszawy "za chlebem". Iwanka wsiada więc z pociąg, zostawia za sobą karierę muzyka, ukochaną matkę i rodzinne miasto i pędzi do chłopaka. Do całkiem obcego dla siebie świata.

Dla wrażliwej, prostolinijnej dziewczyny to świat trudny i niezrozumiały. Pełen niespodzianek, zagadek i pułapek. To równocześnie świat, w którym Iwanka chce się jakoś odnaleźć, w którym usiłuje - ciężką fizyczną pracą - zarobić na lepsze życie. Tak poznaje Polskę; przez pryzmat swoich pracodawców, ludzi, którzy w jakiś sposób stają się jej bliscy.

Oni także są ważni w tej książce. Agata, niedoszła projektantka mody, wrażliwa i zagubiona jak Iwanka, czuje do dziewczyny i sympatię, i szacunek. Jest w tym gronie także sąsiad Agaty, Krystian, nieśmiały chłopak nie mogący wydostać się spod wpływu despotycznej matki, czy fryzjerka Julia, która rozumie Iwankę jak nikt inny.

Te i inne postacie sportretowane są w książce znakomicie, a współczesny kontekst jest tak dobitny, że czujemy się jakbyśmy byli "tu i teraz". Kosmowska rozszerza perspektywę pokazując, że taki jest współczesny świat; wszędzie są ludzie wrażliwi, nadwrażliwi, pryncypialni, konformiści, oszuści, karierowicze, dranie. Ofiary i oprawcy.

Nie zdradzę wiele, jeśli napiszę, że jedną z ofiar jest Iwanka; inteligentna, ciepła, życzliwa, zwyczajnie dobra. I chyba z góry skazana na porażkę w świecie, który nijak nie przystaje do jej dobrego wychowania, wartości, poczucia godności.

Nawet jeśli idzie to w stronę schematu, to autorka zmyślnie i nieco przewrotnie go pokazuje. W tej książce są i schematy, i mnóstwo ich ofiar. Ale przede wszystkim jest kawał dobrej literatury.

Barbara Kosmowska "Ukrainka", Wydawnictwo W.A.B., 2013 r.

Izabela Czajka Stachowicz "Ocalił mnie kowal"

Ta książka jest tak szczera i intymna, jak to tylko możliwe. Pokazuje heroiczną walkę o przeżycie i przeogromną wolę życia autorki. Znakomicie obrazuje też wojenną rzeczywistość i Holokaust; w tym ludzkim, bardzo osobistym wymiarze. Nie da się tej książki czytać "na chłodno", bo aż kipi od emocji. Co istotne - mimo dramatycznych przeżyć, tych pozytywnych emocji jest tu znacznie więcej, niż negatywnych. I to jest właśnie cała Czajka!

To jedna z pierwszych powojennych książek słynnej gwiazdy warszawskich i paryskich salonów okresu międzywojnia. I chyba najbardziej poruszająca i wzruszająca, choć niepozbawiona humoru i uroku, które autorka ma po prostu we krwi.

"Ocalił mnie kowal" to historia najtrudniejszego momentu życia pisarki; ucieczki z warszawskiego, a następnie otwockiego getta. Okoliczności, które temu towarzyszyły były tak dramatyczne, że wydaje się cudem, iż przeżyła. Ale ten "cud" to przede wszystkim ludzie, których bohaterka spotkała na swojej drodze. Pierwszym i najważniejszym "cudem" była Danusia, córka kowala, która postanowiła przygarnąć młodą Żydówkę i uratować ją od pewnej śmierci. Ryzykując przy tym życie swoje i swoich najbliższych. Rodzina kowala "podarowała" Izabeli nowe życie; kobieta dostała dokumenty na nazwisko ich kuzynki Stefanii Czajki i znalazła schronienie w ich domu na wsi pod Otwockiem. Właściwe to znalazła tam prawdziwy dom, bo rodzina Kowalków traktowała ją jak "swoją".

Danusia okazała się nie tylko wybawczynią Czajki, ale też jej przyjaciółką i towarzyszką kolejnych dramatycznych ucieczek przed Niemcami. Była jej "łączniczką" z mężem Jerzym, który ostatecznie zginął w obozie zagłady, chroniła ją przed wścibskimi sąsiadami, organizowała jedzenie, nocleg, dbała o bezpieczeństwo. Jej oddanie, odwaga, poświęcenie pokazują tę najlepszą stronę Polaków w obliczu Holokaustu; a może po prostu w obliczu okrucieństwa, niesprawiedliwości, zbrodni. W książce znajdziemy także przykłady przeciwnej postawy; chciwości, podłości, małości. Ale Czajka nie poświęca im wiele miejsca i patrzy na nie bardziej ze smutkiem niż złością; jakby do końca nie rozumiała, skąd w ludziach tyle zła. Albo po prostu nie chciała pielęgnować w sobie nienawiści.

Chociaż Czajka pisze o dramatycznej walce o przeżycie, to więcej w jej opowieści nadziei, wiary, pozytywnego nastawienia, niż negatywnych emocji. I oczywiście - jak na Czajkę przystało - nie brakuje humoru, którym stara się ratować każdą sytuację. Choć to czasami śmiech przy łzy.

Wielka wola życia, wiara w ludzi, wewnętrzna siła... Czy to ocaliło Czajkę przed śmiercią? Trzeba przeczytać tę książkę, żeby spróbować odpowiedzieć sobie na te pytania. I na kilka innych, nie mniej ważnych. Polecam, bo to znakomita lektura, tyleż o wojnie, co po prostu o życiu. I o prawdziwym człowieczeństwie.

Izabela Czajka Stachowicz "Ocalił mnie kowal", Wydawnictwo W.A.B., 2013 rok