Alice Munro "Za kogo ty się uważasz?"

Siłą tej książki jest prostota, bezpretensjonalność, "czystość" formy i treści. O trudnych i całkowicie zwyczajnych sprawach Munro opowiada w sposób bardzo osobisty, szczery, bez jakichkolwiek formalnych udziwnień. Nie jest to proza "przegadana", a sprzyja temu krótka forma opowiadań. Można zacząć i skończyć tę książkę w dowolnym momencie, bez poczucia, że coś nam umknęło. Można przeczytać do końca i mieć poczucie, że to świetna powieść.

Książka Alice Munro zbudowana jest z opowiadań, które tworzą zwartą, fabularną całość. Ale każde z nich można też czytać jako odrębną historię. Ich łącznikiem jest Rose, którą poznajemy na poszczególnych etapach jej życia. Jest więc trudne dzieciństwo, pełne kompromisów wchodzenie w dorosłość, wreszcie poszukiwanie miłości i swojego miejsca w świecie. Tytułowe pytanie ma tu wiele znaczeń i pojawia się w różnych momentach życia bohaterki. Za każdym razem odpowiedź jest bardziej niż skomplikowana...

- Za kogo ty się uważasz? - pyta Rose jej macocha Flo. Prosta, wulgarna kobieta, pod której okiem przyszło dziewczynce dorastać. To pytanie zaczepne, prowakacyjne, właściwie oskarżycielskie. Rose jest zdolna, pracowita, dobrze się uczy. Jest więc inna. Wyróżnia się na tle otoczenia, w którym upływa jej dzieciństwo. I nienawidzi go całym sercem.

Kiedy wreszcie, dzięki własnej determinacji i zdolnościom, wyrywa się na studia do wielkiego miasta, także czuje się inna. Ale tu jej "inność" wynika z kompleksów, poczucia niższej wartości, chęci dorównania równieśnikom z "lepszych" domów. Kiedy na jej drodze pojawia się Patrick, student historii i syn właściciela sieci supermarketów, Rose zaczyna z nim flirtować. Trochę z przekory, trochę z ciekawości prowokuje chłopaka; choć ten jest nieporadny, mało interesujący i kompletnie jej nie pociąga. W końcu Patrick oświadcza się Rose, a ta, mimo że go nie kocha, ostatecznie te oświadczyny przyjmuje. Na palcu ma już pierścionek z brylantem, w jej rodzinnej wsi wszyscy uważają, że zrobiła zawrotną karierę, a sam Patrick budzi jej litość...

Piękny dom z drogą porcelaną, zapobiegliwy mąż z bogatym, rodzinnym zapleczem i ... wielka pustka. Rose zazdrośnie spogląda na swoich przyjaciół artystów, którzy nie mają grosza przy duszy, ale - jak się jej wydaje - żyją tak, jak ona zawsze pragnęła żyć. Tamci spoglądają natomiast na Rose z wyższością - "No bo za kogo ona się uważa?" - bogata, ustawiona, wolna od problemów.

10-letnie, burzliwe małżeństwo z Patrickiem kończy się rozwodem, a Rose znów poszukuje swojego miejsca w życiu. Jako artystka, matka, kochanka. I znów nic nie jest tak, jak być powinno. A obraz Rose w jej oczach i jego odbicie na zewnątrz to kompletnie różne obrazy... Kiedy wraca do rodzinnego domu, by opiekować się ciężko chorą Flo wydaje się, że mimo upływu wielu lat, czas się zatrzymał. A ona wciąż jest tą małą, zagubioną i pragnącą uciec na koniec świata Rose, która za "niewiadomokogo" się uważa...

Przeczytałam "Za kogo ty się uważasz?" w dwie noce i już ostrzę sobie zęby na inne książki Alice Munro, która nieprzypadkowo uchodzi za jedną z najlepszych kanadyjskich pisarek.

Alice Munro "Za kogo ty się uważasz?", Wydawnictwo W.A.B., 2012 r.

Wojciech Albiński "Kalahari"

Pełna kontrastowych barw, kulturowych sprzeczności, społecznych nierówności. Budząca silne emocje i ambiwalentne odczucia. Nieobojętna. Trudna. Wciągająca. Taka jest Afryka widziana oczami Wojciecha Albińskiego. Takiego portretu; mocnego, wyrazistego i najbardziej prawdziwego z możliwych nie zapomina się łatwo. I za to chylę czoło przed autorem.

Wojciech Albiński pokazuje Czarny Ląd przez krótkie, obyczajowe obrazy. Nie ma w nich miejsca na demagogię, polityczną poprawność, wielkie słowa. Są ludzie i ich historie. Proste, prawdziwe, przejmujące do szpiku kości. To dzięki nim, pojedynczym bohaterom, poznajemy świat, o którym tak naprawdę nie mamy pojęcia.

To świat, w którym choroby, mimo XXI wieku, są siłą, w obliczu której człowiek jest totalnie bezradny. To świat przemocy i przestępczości, z którymi nikt nawet nie próbuje walczyć na serio. To świat ogromnych różnic społecznych, w którym na przeciwległych biegunach mamy niewyobrażalny przepych i niespotykaną nigdzie indziej biedę. To wreszcie świat zabobonów, uprzedzeń rasowych, kompletnego braku poszanowania dla ludzkiego życia. To świat prosty i skomplikowany zarazem. I - jak się wydaje - niezmienny. Stały i niewzruszony w swoich najbardziej prymitywnych zasadach. Bezwzględny dla człowieka.

I jednocześnie piękny w swoim atawiźmie, pociągający, wciągający. Zachwycający nieokiełznaną przyrodą i siłami natury, które nim rządzą. Od których wszystko się zaczyna i na których wszystko się kończy. Jest w opowiadanich Albińskiego i zachwyt, i strach, czy rodzaj respektu dla Afryki. I wielki ukłon w stronę człowieka - tego, który w niej żyje, bo musi i tego, który świadomie wybrał ją jako swoje miejsce do życia. Albiński stoi z boku i przygląda się swoim bohaterom. Żadnego z nich nie ocenia; nawet jednym słowem nie próbuje ukierunkować naszej sympatii w żadnym kierunku. Po prostu patrzy.      

Szlachetny, stonowany język i rodzaj "dyskretnej" narracji sprawią, że czyta się "Kalahari" niczym piękną, a przy tym bardzą ludzką przypowieść o wielkiej sile natury i charyźmie człowieka. Tego pojedynczego, nad którym pochyla się Albiński i tego, który ma symboliczną twarz Afrykańczyka.  

Wojciech Albiński "Kalahari", Wydawnictwo W.A.B., 2012 r.

Marta Kucharska "Kino objazdowe"

Mam ostatnio szczęście do dobrych, a nawet wybitnych książek. I do nich zaliczę "Kino objazdowe". Proste i wyjątkowo szlachetne w formie, zwyczajne i zjawiskowe w treści. Takie są opowiadania Marty Kucharskiej zawarte w tym tomie. Ich bohaterowie zostaną ze mną na długo, jeśli nie na zawsze. Oby takich książek - bardzo dobrze napisanych, O CZYMŚ i JAKICHŚ - więcej pojawiało się na polskim rynku księgarskim. Czego i sobie, i Wam życzę.

Po opowiadaniu o słodkiej i naiwnej Mirabelce, która zakochała się w Arielu już wiedziałam, że nie odpuszczę. A potem było jeszcze lepiej. Brawurowa historia mecenasa Gołąbka i Juki Tuki, wzruszająca opowieść o Heniu Bożakózce, nadzwyczajna Rachela...

Mieszają mi się bohaterowie Marty Kucharskiej, zacierają się ich twarze, a jednak wrażenie pozostaje. Jest w tym i zaskoczenie i zachwyt, i wielkie zauroczenie. W "Kinie objazdowym" spotykamy nadzwyczaj prostych ludzi, mieszkających na tak zwanym końcu świata, gdzie wielkiego świata nie uwidzisz. Żyją swoimi małymi radościami, wielkimi oczekiwaniami i rozczarowaniami. Kochają, nienawidzą, pragną, mają nadzieję... Targają nimi takie namiętności, mają takie same sekrety jak inni, a jednak są INNI. Zamknieci w swoim hermetycznym świecie, duszący się w nim i pragnący się z niego wyrwać. Albo pogodzeni z losem, smutni, zgorzkniali. A jednak nie nudni, nie szarzy, nie nijacy.

Opowiadania i ich bohaterowie przeplatają się ze sobą, nigdy nie wiadomo, kogo spotkamy w kolejnej opowieści, jak ich losy się zazębią. To trochę taki labirynt, przez który prowadzi nas autorka i nigdy nie wiadomo czym nas zaskoczy. A - to trzeba przyznać - zaskoczyć potrafi.

Jestem pod wielkim wrażeniem kunsztu pisarskiego Marty Kucharskiej i jej fantastycznej wyobraźni. W "Kinie objazdowym" pokazała unikalny świat; świat, który wiem, że istnieje, ale mało kto potrafi o nim tak pieknie i mądrze opowiedzieć. Chylę czoło.

Marta Kucharska "Kino objazdowe", Papierowy Motyl, 2012 r.

Moja ocena 5