Magdalena Samozwaniec "Tylko dla kobiet", "Tylko dla mężczyzn"

W tych książkach Magdalena Samozwaniec rozprawia się i z kobietami, i z mężczyznami. Robi to inteligentnie, dowcipnie, ze swoich satyrycznym zacięciem, bez taryfy ulgowej dla żadnej płci. Co istotne, teksty Samozwaniec nie zestarzały się mimo upływu lat. A nowe, piękne wydania książek zachęcają, by po nie sięgnąć.

Na "Tylko dla kobiet" i "Tylko dla mężczyzn" wychowałam się, mam więc do tych książek ogromny sentyment. Powracam do nich z przyjemnością, ale nie bezkrytycznie. Zmieniają się czasy, zwyczaje, obyczaje, kultura. Zmienia się literatura. A jak na tym tle wypada Magdalena Samozwaniec, naczelna satyryczka powojennej Polski?

Wypada świetnie i... świeżo. Mrużąc do czytelnika oko, z dystansem i tzw. zdrowym rozsądkiem  autorka przygląda się związkom męsko-damskim, punktuje obie płci we wzajemnych relacjach, wyciąga na wierzch słabości, żartuje z niedoskonałości. I, jak się okazuje, zmieniło się wszystko, ale my jesteśmy tacy sami. I popełniamy te same błędy.

Jako urodzona feministka (a przy okazji kobieta nadzwyczaj kochliwa) na mężczyznach Samozwaniec nie zostawia suchej nitki, a robi to oczywiście z właściwym sobie dystansem. W "Tylko dla mężczyzn" autorka w kilkudziesięciu ciętych odsłonach punktuje facetów tak, że nie powstydziłaby się tego Maria Czubaszek. Mamy więc uwodziciela, dziecioroba, egzystencjalistę, spirytystę, mężczyznę-kota, hochsztaplera, dżentelmena.

Dla Samozwaniec takie prowokacyjne "poszufladkowanie" mężczyzn to świetna zabawa, ale też okazja, by pokazać ich w znacznie szerszej perspektywie, w której - tak naprawdę - najważniejsze są kobiety. Dlatego małżeństwom i mężom autorka poświęca najwięcej miejsca. Nie pozostawia złudzeń, że małżeństwo doskonałe nie istnieje, a sukcesem jest jeśli "małżonkowie nie żyją z sobą jak pies z kotem, ale jak pies z psem, to znaczy, że czasem się ze sobą użerają, a czasem się sobie podlizują". Dobry maż, mąż poeta, stary mąż, mąż ubogi i bogaty... Wydaje się, że Samozwaniec wie o facetach wszystko. A ze swojej wiedzy czyni dowcipny i niezwykle celny użytek.   

Ale kobietom od pisarki również się dostaje. I to chyba bardziej niż mężczyznom, szczególnie w "Tylko dla kobiet". Zawiść, interesowność, nieszczerość, perfidia, wygodnictwo... To tylko kilka cech z całego katalogu, którymi Samozwaniec obdzieliła bohaterki swoich historyjek. Ale - i to najważniejsze - autorka staje po tej samej stronie, co kobiety, o których pisze. Jasno daje do zrozumienia, że nikt, również ona, nie jest doskonały, a nasze niedoskonałości, ułomności, słabości to właśnie cała kwintesencja życia. Życia, które Magdalena Samozwaniec uwielbiała, którym potrafiła się bawić i które w wyjątkowy celny sposób przenosiła na papier.    

Dlatego warto wspomnieć o nim kilka słów.

Pochodziła ze słynnej rodziny Kossaków. Była córką Wojciecha Kossaka i siostrą Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Ale, wbrew rodzinnym, artystycznym tradycjom nie ciągnęło jej do kultury wyższej, a do lekkich form pisarskich, w których z upodobaniem wyśmiewała otaczającą ją rzeczywistość.

Debiutowała w 1922 roku powieścią "Na ustach grzechu", która była parodią uwielbianej przez czytelników "Trędowatej". Każda późniejsza książka potwierdzała satyryczny talent autorki. Kpiła ze wszystkich i ze wszystkiego. Nie było dla niej żadnych świętości, łącznie z najbliższymi.

Magdalena Samozwaniec "Tylko dla kobiet", "Tylko dla mężczyzn", Wydawnictwo W.A.B., 2013 r.

Terry Pratchett "Spryciarz z Londynu"

Terry Pratchett napisał książkę barwną, lekką i dowcipną. Jej największym atutem jest plejada kolorowych postaci oraz zabawne i celne odniesienia do twórczości Karola Dickensa. Dzięki nim świat wykreowany przez pisarza zyskuje nieco bajkowy wymiar; nie wiadomo czy jeszcze jesteśmy u Pratchetta, czy już u Dickensa.

Główny bohater, Dodger, to postać żywcem wyjęta z dickensowskiej twórczości. Jest sprytny, przebiegły i kieruje się w życiu tylko sobie znanym kodeksem moralnym. Ale to równocześnie postać budząca wielką sympatię, którą zawdzięcza swojemu dowcipowi, bezpretensjonalności i dobremu sercu. Domem kilkunastoletniego Dodgera jest londyńska, XIX-wieczna ulica. To jego naturalne środowisko, w którym króluje ubóstwo, bród i głód. „Ulicznicy” tacy jak Dodger żyją z tego co zdobędą, czyli na przykład… znajdą w kratkach ściekowych. Ale to raczej świat zabawny, niż budzący niechęć, czy litość.

Pratchett we właściwy sobie lekki i zabawny sposób maluje obraz londyńskiej biedoty; sporo tu żartu, zgrywy, autoironii, a nawet grubej krechy, która ma przerysowywać pewne zjawiska i zachowania. Dzięki temu nieco smutna wiktoriańska rzeczywistość nabiera intensywnych kolorów.

Efekt jest jeszcze mocniejszy, gdy razem z Dodgerem wchodzimy w londyńskie „wyższe sfery”. Chłopak, którego wychowała ulica w przezabawny sposób usiłuje odnaleźć się w świecie kompletnie mu obcym; książąt, bogaczy, polityków. Okazuje się przy tym, że ten „lepszy świat” to dopiero prawdziwe bagno. Trzeba nie lada sprytu – a tego Dodgerowi nie brakuje – żeby wyjść z niego bez szwanku.

„Spryciarz z Londynu” zachwyca swoim klimatem i kolorytem. A także literacką pomysłowością. Miłośnicy twórczości Dickensa będą zachwyceni spotykając ni mniej ni więcej tylko samego… Charlesa Dickensa, dziennikarza, który towarzyszy Dodgerowi w jego wędrówkach po Londynie i w nieodłącznym notesie spisuje twórcze pomysły. Takich oryginalnych postaci jest zresztą w tej książce więcej. Znakomicie nakręcają tempo powieści, która - o czym jestem przekonana - spodoba się zarówno starszym, jak i młodszym czytelnikom.

Terry Pratchett „Spryciarz z Londynu”, Dom Wydawniczy Rebis, 2013 r.

Joanne Fluke "Piernikowe makabreski"

Lubię Joanne Fluke za jej dowcip, dystans i zamiłowanie do dobrego jedzenia. I oczywiście za "morderczą" wyobraźnię. "Piernikowe makabreski" są i smaczne, i intrygujące. W sam raz na weekendową lekturę.

Hanna Swensen, którą niektórzy poznali już w "Śmierci za cukiernią" jest kulinarną gwiazdą małego, amerykańskiego miasteczka. Wszyscy się tu znają i wszystko o sobie wiedzą. Jest słodko i pysznie. Ale też duszno, klaustrofobicznie, niewygodnie. I niebezpiecznie.

Tymczasem Hanna, która znakomicie radzi sobie ze swoim cukierniczym biznesem, odnajduje jednego ze swoich sąsiadów, Erniego Kusaka, brutalnie zamordowanego. Ofiara leży wśród świątecznych pierniczków. I, jak się wkrótce okazuje, zabójcą jest ktoś z najbliższego otoczenia ofiary. Być może ktoś, kogo doskonale zna Hanna.

Hanna prowadzi własne śledztwo, w międzyczasie piecze świetne ciastka; oczywiście jedno i drugie udaje się jej wyśmienicie. W obu sprawach sięga do sedna problemu - ku zadowoleniu czytelników. I niezadowoleniu swoich sąsiadów...

Czy dwa kolejne opowiadania w tej książce dorównują tej świetnej, kryminalno-cukierniczej opowieści? W każdym razie trzymają poziom. I wpasowują się w konwencję, która mi bardzo odpowiada; zbrodniczą i humorystyczną. Jest w tej książce i słodko, i gorzko. Dziwnie i tajemniczo. Brawurowo, a nade wszystko - dowcipnie.

I to dla mnie marka Joanne Fluke.

Joanne Fluke,  Laura Levine, Leslie Meier "Piernikowe makabreski", Wydawnictwo Bellona, 2012 r.

Juliusz Machulski "Hitman"

Ta książka jest tak samo inteligentna i dowcipna, jak inteligentne i dowcipne są filmy Juliusza Machulskiego. Poznajemy w niej autora od bardzo osobistej strony - sporo tu o rodzinie, dzieciństwie, dorastaniu, ukochanych miejscach, przyjaciołach. Ale przede wszystkim dostajemy znakomity autoportret człowieka, którego życiową pasją jest film. A ambicją robienie kina na najwyższym poziomie. Wbrew trendom, polityce, układom i wszelkim powiązaniom. I w szczególności - dla ludzi.

Machulski zbudował tę książkę w tak precyzyjny i przemyślany sposób, w jaki tworzy swoje filmy. Niezwykle ważne są w niej detale, które formują dowcipną, czytelną i po prostu fajną całość. Zaczyna swoją opowieść od dzieciństwa - niezwykłego dzieciństwa - bo spędzonego za kulisami teatrów, w których występował jego ojciec Jan Machulski. I właściwie nic dziwnego, że gen teatralno-filmowy ujawnił się w nim już w najmłodszych latach.

Wzruszająca i zarazem rozbrajająca jest historia zauroczenia małego Julka wielkim aktorem Bogumiłem Kobielą i relacja z ich spotkania w Kazimierzu Dolnym ("ja miałem 9 lat - on 33"). W tej przezabawnej historii widać wielki podziw dla idola, fascynację i... zapowiedź tego, czym Julek zajmie się w przyszłości. To musiało być kino - inaczej być nie mogło.

Takich perełek jest w tej książce więcej; na drodze Machulskiego stawali wielcy twórcy polskiego kina: Kieślowski, Holland, Kawalerowicz. Z czasem "guru" stawali się przyjaciółmi, partnerami, sprzymierzeńcami i najważniejszymi osobami - nie tylko w życiu zawodowym. I choć droga Juliusza Machulskiego do filmu była dość skomplikowana, gdyż wiodła od studiów polonistycznych przez "filmówkę" i epizody aktorskie w filmach, to sukces, jako reżyser, odniósł bardzo wcześnie - i nie ma wątpliwości, że zawdzięcza go nie tylko talentowi, ale też wielkiej determinacji i uporowi.

Tę historię także poznajemy z detalami. I przyznam, że fantastycznie czyta się o tym, jak powstawał Vabank, czy Seksmisja. Jest w tym sporo filmowej "kuchni", ale też niesamowite anegdoty, świetny dowcip i tzw. życie towarzyskie, które jest gdzieś w tle. Jest też w "Hitmanie" trochę wielkiego świata. Spotkanie z Czesławem Miłoszem, festiwale w Cannes, rozmowy z producentami w Hollywood...

Machulskiemu udała się duża rzecz. Z dystansem, humorem i wyczuciem pokazał swoją drogę zawodową, a jakby przy okazji przedstawił kawał historii polskiego kina i jego wielkich nazwisk. Zrobił to fajnie, inteligentnie, bez nadęcia i sztampy. Nie ma w tym plotkarstwa, ani sensacji.

Jest klasa. Najwyższa klasa.

Juliusz Machulski "Hitman", Wydawnictwo Agora, 2012 r.

Alexandra Salmela "27, czyli śmierć tworzy artystę"

To książka inteligentna, dowcipna, przewrotna i zarazem wzruszająca. I tylko na pozór lekka i przyjemna, gdyż ironia i prześmiewczy ton to wyłącznie zręczna przykrywka mocnej, głębokiej treści. Autorka zrobiła wszystko - również na płaszczyźnie językowej - by było barwnie i oryginalnie, ale czuć w tym także wrażliwość, talent, pasję.  

Angie właśnie skończyła 27 lat i kompletnie nie ma pomysłu na własne życie. Jedyne, co jej przychodzi do głowy, to zdobyć sławę. Najlepiej sprawdzonym sposobem. I tak rodzi się w niej myśl, by dołaczyć do słynnego "Klubu 27", czyli młodych, zdolnych i tragicznie zmarłych artystów. A że daleko jej do Kurta Cobaina, Jima Morrisona, Jimi'ego Hendrixa, czy Janis Joplin postanawia zdobyć serca fanów genialnym dziełem, a potem (ale oczywiście przed 28. rokiem życia) umrzeć tragicznie "z powodu narkotyków, alkoholu, śmiertelnej choroby, samobójstwa lub zabójstwa."

Swój chytry plan Angie postanawia zrealizować w Finlandii, gdzie szuka literackiego natchnienia. Nowe, nieznane otoczenie z połączeniu z temperamentem i niepokorną naturą Angie daje wybuchową mieszankę. I tak, w twórczych bólach, rodzą sie bohaterowie "wiekopomnego dzieła", którzy - obok zwariowanej Angie - są także narratorami w tej książce. I tak poznajemy tę historię z punktu widzenia słodkiego i miłego, "naszego dobrego przyjaciela", Pana Prosiaczka. Wtóruje mu, z przeciwnego biegunu, Kasandra - kobieta tajemnicza, smutna i tylko na pozór szczęśliwa. Jest też Astra - samochód, którym niejako "przejedziemy się" po tej opowieśći. No i Angie... Właściwie to ona prowadzi ten cały kram, łącznie z autem. Ale dokąd ją to zaprowadzi?...    

Mam wrażenie, że „27, czyli śmierć tworzy artystę” to rodzaj gry - literackiej, językowej, psychologicznej. Oryginalnej, świeżej, zaskakującej. I tylko pozornie niewinnej.

Zachęcam do lektury, bo to naprawdę obiecujący debiut.  

Alexandra Salmela "27, czyli śmierć tworzy artystę", Wydawnictwo W.A.B., Seria z miotłą, 2012 r.

Matt Mayewski "Mężczyzna który chciał zrozumieć kobiety"

Dobry tytuł, niezła okładka, odrobina prowokacji... Gdy przeczytałam, że autor Matt Mayewski - jak sam o sobie pisze - "futurysta, autor i politolog", planuje już kolejne książki,  pomyślałam, że to może być ciekawy debiut literacki. 
Jack Kotowski chciałby zmienić swoje życie. W pracy - niezrealizowany, sfrustrowany, wypalony. W relacjach z kobietami - fajtłapa. Podczas rozmowy z nowo poznanymi dziewczynami zatyka go, dostaje palpitacji serca, blokuje się. W najlepszym przypadku traktowany jest jak powietrze. Niewidzialny dla kobiet.

Nic więc dziwnego, że facet chce się zmienić, wręcz zaszaleć. Pierwszą zmianą jest nowa praca - Jack, jako programista, zaczyna pracować nad serwisem randkowym. To tylko wstęp do prawdziwego wyzwania - zawodowego i osobistego - które przed nim  stanie. Otóż Kotowski, za namową pewnej bardzo przedsiębiorczej pani, postanawia stworzyć... "translator języka kobiet". Cokolwiek by to miało znaczyć, ma jedno zadanie: pomóc zrozumieć kobiety, a w konsekwencji skutecznie je uwodzić.

Translator działa. Co tam działa - okazuje się sukcesem! Jack wreszcie zaczyna spełniać swoje marzenia o byciu supermenem. W sieci poznaje kobiety, które potem uwodzi w realu; wreszcie wie, o co w tym wszystkim chodzi, jak odczytywać i odpowiadać na słowa i znaki, ktore dotychczas rozumiał, niestety, wprost...

No i niby wszystko gra, Jack ma w końcu to czego chciał - ale czy na pewno? Otóż nie. Wszystkie te znajomości okazują się powierzchowne, nietrwałe, nieistotne.Translator nie jest żadnym sposobem na uczucie - a tego, jak się okazuje, szuka nasz bohater. I żaden wynalazek mu w tym nie pomoże...

Tyle o treści. A o wrażeniach? Lekko, zabawnie, z dużą dawką autoironii. Ale też irytująco banalnie, gdyż sporo w tej książce uproszczeń i stereotypów. Mam jednak nadzieję, że to zamierzony zabieg autora, który chciał niezobowiązująco pożartować z czytelnikiem - a może z czytelnika? - nie narażając go przy tym na zbytni wysiłek umysłowy.

Trochę się pośmiałam, bardziej zirytowałam, ale wciąż daję autorowi duży kredyt zaufania i czekam na zapowiadane kolejne książki. 

Matt Mayewski "Mężczyzna, który chciał zrozumieć kobiety", Wydawnictwo Bellona, 2012 r.

Gryzelda Chocimirska "Ordynat Zaleffski i odwołany pojedynek"

Dowcipny, stylowy i z charakterem. A przy tym tyleż współczesny, co retro. Taki jest "Ordynat Zaleffski", który ma już we mnie swoją wierną fankę. Doceniam znakomity pomysł na powieść, a właściwie kryminał z lat 20. i jestem pod wrażeniem jego błyskotliwego wykonania. Nie mam pojęcia, kto kryje się pod zgrabnym pseudoninem Gryzelda Chocimirska, ale kimkolwiek jest (a może są?) niewątpliwie podarował czytelnikom kawał fajnej literackiej zabawy.  

Troszkę tu i Mniszkównej, i mojego ukochanego Dołęgi-Mostowicza. I, co ważne, to efekt jak najbardziej zamierzony. Można nawet tę książkę potraktować jak pastisz którejś z kultowych powieści międzywojnia, ale sądzę, że byłoby to zbytnie uproszczenie. Ten "Ordynat" ma swój własny styl.

Do rzeczy: Ordynat Ludwik Zaleffski jest przystojny, próżny, inteligentny, leniwy, rozmiłowany w luksusie i pieknych kobietach. Żyje od romansu do romansu, od pojedynku do pojedynku... Jeden z takich pojedynków rozstrzyga się dość nieoczekiwanie: przeciwnik się na niego nie stawia. Wkrótce okazuje się, że niejaki Meinfoff został brutalnie zamordowany w... willi swojej narzeczonej Róży Wąsowicz. Rzecz w tym, że to właśnie o Różę panowie mieli się pojedynkować, więc ordynat Zaleffski jest jednym z podejrzanych.

W Starym Letnisku wrze, morderstwo staje się tematem numer jeden towarzyskich spotkań, plotek, a także "Kroniki Towarzyskiej", której redaktorka nie zostawia na ordynacie suchej nitki. Nie jest mu łatwo, tym bardziej, że przedsiębiorczy wuj, który gwarantuje Ludwikowi wikt i opierunek postanawia skorzystać z okazji i każe mu się żenić z Różą... W geście desperacji (i trochę też znudzenia) ordynat postanawia sam rozwikłać zagadkę morderstwa. Ma nadzieję, że trochę się może rozerwie, a przy tym sam jest ciekaw, kto zamordował...

Bawiłam się przy tej książce znakomicie. Wątek kryminalny, choć potraktowany z przymrużeniem oka, rzeczywiście mnie wciągnął - do końca nie było wiadomo, kto zabił, a kandydatów było wielu. Sylwetki bohaterów zostały perfekcyjnie nakreślone; delikatnie przerysowane (ale bez grubej krechy), charakterystyczne i zapadające w pamięć. Świetne są dialogi; lekkie, dowcipne, inteligentne. Klimat Starego Letniska, którego pierwowzorem stał się przedwojenny Milanówek, znakomicie oddaje willa Wąsowiczów, buduar madame Very, restauracja "Księżycowa", czy bistro "Nasturcja". Aż trudno uwierzyć, że to współczesna, a nie przedwojenna literatura...

Czyta się znakomicie - choć to zabawa i treścią, i formą. Czekam więc na dalszy ciąg miłosno-kryminalnych perypetii ordynata Zaleffskiego. Nie da się go, po prostu, nie lubić.

Jeśli chcecie dowiedzieć się czegoś więcej o Gryzeldzie Chocimirskiej i Starym Letnisku zajrzyjcie TUTAJ

   

Gryzelda Chocimirska "Ordynat Zaleffski i odwołany pojedynek", Oficyna Wydawnicza Rytm, 2012 r.

Moja ocena 4,7

Izabela Czajka Stachowicz "Małżeństwo po raz pierwszy"

To po tym małżeństwie śliczna i kochliwa Bella Hertz powiedziała: "Nigdy nie wyjdę za mąż". Ale zanim złożyła tę deklarację, którą uwieczniła w książce o tymże tytule, przeżyła dwa lata małżeństwa z Aleksandrem Hertzem, początkującym filozofem oraz kilka burzliwych pozamałżeńskich przygód. Nie omieszkała uwiecznić swojego małżeńskiego debiutu i towarzyszących mu romansów w  "Małżeństwie po raz pierwszy". Lektura to smakowita, ponadczasowa i zadziwiająco bezpruderyjna. Pełna humoru, autoironii i barwnych scen z życia międzywojennej bohemy. To najlepsza, moim zdaniem, autobiograficzna książka Czajki.

Polecam także najnowsze wydanie "Dubo...Dubon...Dubonnet..." oraz "Ocalił mnie kowal" Czajki-Stachowicz

Początek tej opowieści jest iście filmowy. 1920 rok; niespełna dziewiętnastoletnia Bella ucieka z domu, zabierając ze sobą młodszą siostrę, gdyż ukochany tatuś nie akceptuje jej narzeczonego Olka (Aleksandra Hertza). Siostry zaszywają się w Nałęczowie, gdzie Bella, udając "doktorkę" udziela porad lekarskich pensjonariuszom uzdrowiska. Tak zarabia na życie, zyskując przy okazji lokalną sławę, jako niezwykle skuteczny lekarz. Jej kariera kończy się jednak szybciej niż się zaczęła, gdyż - jak się wkrótce okazuje - narzeczony przeszedł na judaizm, czym ostatecznie udobruchał tatusia, który zgodził się na małżeństwo. Belli nie pozostało więc nic innego, jak wyjść za mąż...

Młodzieńczy i naiwny poryw serca nie przyniósł jednak nic dobrego. Już podróż poślubna (nie wspominając o nocy) okazała się jedną wielką porażką, a potem było tylko gorzej. To, co Bella brała za miłość, było najwyżej sympatią i podziwem, które po ślubie przerodziły się w obojętność, znudzenie, a potem w niechęć. Niechciana ciąża przelała kielich goryczy - Bella postanowiła porzucić męża. Problem jednak w tym, że dobry i mądry Olek zdążył już zaskarbić sobie sympatię tatusia i ten nie pozwalał córce na rozwód.

Bella rekompensowała więc sobie nieudane małżeństwo barwnym życiem towarzyskim. W gronie jej najbliższych przyjaciół był m.in. Stanisław Ignacy Witkiewicz, który zabierał ją na pijackie eskapady, pakował się razem z nią w kłopoty, a potem uwiecznił w "Pożegnaniu jesieni" jako Helę Bertz, znudzoną monotonią życia, poszukującą mocnych wrażeń córkę żydowskiego przemysłowca. Ale to nie z Witkacym Bella zdradziła po raz pierwszy swojego męża, o czym gorliwie nas w tej książce zapewnia.

I nie sposób jej nie wierzyć, gdyż szczerość i bezpretensjonalność to jedne z najważniejszych atutów tej prozy. Czajka pisze z niebywałą wręcz otwartością, nie szczędząc nam najbardziej pikantnych i intymnych szczegółów ze swojego życia. Robi to jednak z takim humorem, dystansem, lekkością, a chwilami wręcz naiwnością, że nawet najtrudniejsze momenty z jej życia są po prostu przezabawne. Ale jest w tym, poza fantazją, coś jeszcze; wielka życzliwość do świata, tolerancja, zrozumienie dla ludzkich słabości. Bella kocha ludzi, uwielbia się bawić, sprawiać radość. I tego samego oczekuje od innych. Może dlatego tak trudno wytrwać jej przy jednym mężczyźnie...

W pełni ją rozgrzeszam, gdyż dzięki temu podarowała nam wyśmienite opowieści ze swojego życia. Tę opowieść oceniam najwyżej - za dowcip, odwagę i wyjątkowy styl.

Izabela Czajka-Stachowicz "Małżeństwo po raz pierwszy", Wydawnictwo W.A.B., 2012 r.

Moja ocena 5

Konrad T. Lewandowski "Sensownik Matki Polki"

Podzieliłabym tę książkę na dwie części. Pierwszą; zaskakującą, dojrzałą, ważną. I drugą; lekką, zabawną, trochę nierealną. Pierwsza pokazuje PTSD, czyli zespół stresu pourazowego żołnierzy po misji w Iraku. I przede wszystkim to, jak ten trudny, nie do końca znany u nas problem wpływa na życie całej rodziny "weterana". Druga tę sprawę na swój sposób oswaja i równocześnie spłyca, w stylu kobiecej, zabawnej literatury. Zdecydowanie wolę pierwszą część tej książki. I żałuję, że nie została rozbudowana, gdyż mielibyśmy wyjątkową pod każdym względem książkę.

Słoneczna, ciepła i radosna okładka książki jest zapowiedzią lekkiej i przyjemnej lektury na wakacje. Ale już pierwsze strony rozwiewają złudzenia; rzecz będzie raczej cięższej materii. Klaudia, młoda Polka  zakochuje się w Davidzie, Amerykaninie, który niedługo po ślubie wyjeżdża na misję do Iraku. To prawdziwa historia, o czym na wstępie informuje nas autor, więc tym większe wrażenie robi na czytelniku. "Najpierw przyszło przeżyć najkoszmarniejszy prima aprilis w życiu, czyli 1 kwietnia 2003, kiedy mój mąż David pojechał czołgiem zdobywać Belgrad. Wytrzymałam trzysta sześćdziesiąt pięc nocy, z ktorych żadna nie była bajką."

Klaudia została sama z małym dzieckiem w Luizjanie, z daleka od Polski, od swojej rodziny. Każdego dnia, wraz z innymi żonami amerykańskim żołnierzy czeka na wieści z frontu. Każdego dnia któraś z nich słyszy, że jej mąż właśnie zginął... To, co miało być błyskawiczną i bezpieczną misją staje się wielomiesięczną wojną z prawdziwego zdarzenia, która pochłania wiele ofiar i której końca nie widać.

Gdy David wraca wreszcie do domu, jest już innym człowiekiem. Wojna zrobiła swoje; koszmary nie dają o sobie zapomnieć. Niewinne ofiary, dzieci umierające na rękach, paniczny strach przed przypadkową śmiercią... W Stanach wojskowi psychologowie byli znakomicie przygotowani na takie przypadki w skrócie określane PTSD. To zespół stresu pourazowego, który może trwać wiele lat, a nawet całe życie i odbijać się na całej rodzinie żołnierza, a nawet kończyć samobójstwem lub zabójstwem. W Stanach osoby z PTSD otaczano szczególną opieką psychologiczną. Problem w tym, że nasza bohaterka wraz z mężem i małym synkiem wróciła do Polski... A nasi psycholowie nie potrafili profesjonalnie sobie z nim poradzić.

David izoluje się od rodziny, żyje w świecie brutalnych gier komputerowych, oddala się od Kaludii i syna. Jego lęki zdają się pogłębiać, a Klaudia, na początku bezradna, wymyśla w końcu sposób, by obejść nieskutecznych psychologów i pomóc mężowi wyjść z PTSD. Robi to po "kobiecemu"; ma to być i pożyteczne, i zabawne. I tu wchodzimy już w drugą, mniej przeze mnie lubianą część tej książki. Błachą, banalną i dość niewiarygodną pod każdym względem. Będącą swoistym dysonansem do pierwszej części: mądrej, szczerej, interesującej i pouczającej.

Rozumiem zamysł autora: oswoić trudny problem poprzez lekki, zabawny ton oraz szalony, abstrakcyjny pomysł. Ale ja zdecydowanie wolałabym proste, szczere słowa bohaterki, która nie ukrywa swoich emocji pod płaszczykiem zgrywy. To zgrzyta, trudno uwierzyć w wykreowaną podróż z przyjaciółmi, w momencie, gdy wali ci się życie - nawet, jeśli ta podróż ma to życie ratować.

Szkoda, że "narratorka-Klaudia" sama nie napisała tej książki, bez sięgania przez pośrednika-autora po dość banalne chwyty. Jej doświadczenie, emocje, wiedza mogłyby być kanwą znakomitej, ważnej, unikalnej książki. A tak mamy tylko kolejną kobiecą pophistoryjkę. Żałuję, bo miałam na tę książkę naprawdę wielki apetyt. Ale to oczywiście nie znaczy, że innym się nie spodoba.

Książkę, tak czy inaczej, warto przeczytać, bo takiej jeszcze na naszym rynku nie było.

Konrad T. Lewandowski "Sensownik Matki Polki", Wydawnictwo G+J Książki, 2012 r.

Moja ocena 4,3

Piotr Wojasz "Niebieski ptak"

Świat cinkciarzy i drobnych cwaniaczków, prostytutek i alfonsów, milicjantów i tajniaków - a to wszystko w smutnych, a jednocześnie - jak się okazuje - bardzo ciekawych czasach schyłku PRL-u. To podróż sentymentalna zdecydowanie inna od wszystkich, które przebyłam w lata 70. i 80. ubiegłego wieku Nie ma w niej politycznych rozliczeń i oskarżeń, nie ma historycznych odwołań. Jest natomiast brawurowo pokazany obraz polskiego społeczeństwa, które bawi się na całego, kombinuje, jak tylko może i wyciska z życia, ile się da. Nawet, jeśli komuś ten obraz się nie spodoba, to zaręczam, że przeczyta tę książkę z wypiekami na twarzy.  

Piotr, tytułowy "Niebieski ptak" to młody chłopak z Katowic, który usiłuje jakoś się urządzić w życiu. Ale ponieważ nie ma zamiłowania do ciężkiej pracy, więc od początku stawia na swoje atuty, którymi niewątpliwie są spryt, błyskotliwość, uroda, łatwość nawiązywania kontaktów z ludźmi, w szczególności z kobietami. Piotr już w wojsku przekonuje się, że w życiu wygrywają ci, którzy potrafią "zakombinować" i dobrze się przy tym zabawić. Nie żałuje więc sobie niczego i balansując na cienkiej granicy prawa, a czasem nawet życia, idzie na całość i ...z każdej opresji wychodzi cało. Zawsze są obok niego kobiety i bywa, że to one go wyciągają go z kłopotów, albo nawet utrzymują.

Największą miłością Piotra jest elegancka, kulturalna, inteligentna i delikatna Wala, która ma piękne mieszkanie w Gdyni, zakupy robi w Baltonie i jada w najdroższych restauracjach. Nic dziwnego - obsługuje zagranicznych klientów w najlepszych hotelach... Nasz bohater najpierw jest tym zszokowany, ale błyskawicznie odnajduje się w tej sytuacji i nie ma skrupułów, by z niej korzystać. To za sprawą Wali i jej przyjaciół poznaje cinkciarski fach i zaczyna robić interesy na "zielonych". Autor nie szczędzi nam szczegółów swojej profesji, dowiadujemy się więc, jak można wyrolować klienta na różne sposoby i jak przydają się przy tym umiejętności manualne. Krótko mówiąc; tajniki złodziejskiego fachu przestają być nam obce.

Ale wróćmy do kobiet, bo to one są w życiu bohatera najważniejsze i przewijają się ich w tej książce całe tabuny. Piotr jest koneserem kobiecych wdzięków, a seks staje się w pewnym momencie jego nałogiem. A że kobiety mają do niego słabość, więc wszyscy są zadowoleni. Zazwyczaj są to młode dziewczyny, które podrywa przy każdej okazji, ale są też... starsze panie, które przyjeżdżają do sanatorium w Krynicy. Piotr każe im płacić za seks, a one z ochotą wyciągają dolary, albo złote pierścionki dla swojego młodego kochanka. W dość brutalny i cyniczny sposób autor wprowadza nas w świat męskiej prostytucji, która wtedy jeszcze się tak nawet nie nazywała. To był po prosty sposób na życie - dobry, jak każdy inny.

Takich pikantnych szczegółów jest w tej książce znacznie wiele. Jak choćby pijący na umór  milicjanci; skorumpowani i zaplątani w interesy z cinkciarzami i prostytutkami, niczym właściwie się od nich nie odróżniający. "Putany" czyli prostytutki, które w tamtych czasach cieszyły się szacunkiem i poważaniem; w hotelach, w restauracjach, a nawet w milicji. "Obyczajówka prowadziła rejestr prostytutek. To właśnie przez to środowisko planowano wnikliwą inwigilację turystów zagranicznych i wszelkich obcokrajowców odwiedzających nasz kraj. Szefową obyczajówki w Katowicach była kapitan Kozłowa. Stara, gruba baba, eksprostytutka. Kozłowa notorycznie organizowała na komendzie ostre pijaństwa, które obsługiwały adeptki przyszłego zawodu, czyli początkowe prostytutki..."

Rządzą dolary, układy, seks, wódka - do tych kilku słów sprowadza się ówczesna polska rzeczywistość. Cwaniacy, kombinatorzy, donosiciele, prostytutki, złodzieje - to elita finansowa tego świata...

Oto Polska właśnie - zdaje się mówić autor - taka, w jakiej żyłem, jaką zapamiętałem, w jakiej usiłowałem znaleźć sobie najwygodniejsze miejsce. Rządząca się swoimi prawami, które były ponad i poza prawem. O której niektórzy pewnie nawet nie mieli pojęcia.

Obraz TAKIEJ Polski nie wszystkim czytelnikom się spodoba. Co nie zmienia faktu, że jest on błyskotliwy, brawurowy i niezwykle sugestywny. Autor ma talent pisarski, świetny słuch językowy i jest bacznym obserwatorem rzeczywistości, co na pewno pomogło "Niebieskiemu ptakowi".

Czyta się tę książkę świetnie, choć chwilami przecierając oczy ze zdumienia, że to wszystko zdarzyło się naprawdę...

Piotr Wojasz "Niebieski ptak", Videograf II, 2011 r.

Komu polecam

Amatorom obyczajowych skandali i oryginalnych, literackich wrażeń.
A także miłośnikom PRL-u

Moja ocena 4,4

Danuta Wawiłow "Wszędzie pachnie czekolada", Natalia Usenko "Idealny dzień"

Dziś jest idealny dzień, by napisać o wyjątkowych książkach dla najmłodszych. Wybrałam na tę okazję dwie publikacje, które wyróżniają się zarówno pod względem treści, jak i strony graficznej. Każda z nich jest zbiorem ciepłych i dowcipnych wierszy, przy których bawić się będą zarówno dzieci, jak i rodzice. Obie zostały też pięknie zilustrowane, więc już oglądanie ich jest przyjemnością samą w sobie.  

Pierwsza z wybranych książek to "Wszędzie pachnie czekolada" Danuty Wawiłow, którą zilustrowała Joanna Rusinek. 30 dowcipnych, klimatycznych wierszy wprowadza nas w świat codziennych i niecodziennych zdarzeń i postaci. Czego tu nie ma... Jest człowiek ze złotym, gadającym na deszczu parasolem, jest dziwny kot, który udawał fokę, kuzyn Fabian Kowalski, który wszystko przerabiał i szpak, który kracze jak wrona... A mnie najbardziej podoba się  "Drynda":

Jedzie ulicą

stara drynda,

stara latarnia

przed nią dynda.

W starej uprzęży

z pióropuszem

człapie powoli

koń-staruszek.

Woźnica stary

ma cylinder...

Widział kto kiedy

taką dryndę?

Drugą polecaną przeze mnie książkę "Idealny dzień" Natalii Usenko zilustrowała Diana Karpowicz. Od lektury tytułowego wiersza radzę wszystkim - nie tylko dzieciom - zaczynać każdy dzień. Jego bohaterka wstała rano w humorze "raczej paskudnym", ale nie zważając na przeciwności losu, wzięła kartkę i spisała listę rzeczy, które robi najlepiej, które ją cieszą i śmieszą. I co? Wszystko nagle samo się poukładało! "Ważne jest, jak SKOŃCZY się dzień. Nieważne, jak się ZACZNIE!"

"Idealny dzień" idealnie wprowadza nas w klimat pozostałych 30 wierszy, z których wieje optymizmem, życzliwością, tolerancją. Poznajemy zaryczaną kozę, czarną krowę w kropki bordo, pszczółkę, której brzęczy w brzuchu i Czarodzieja Snu, który ma trzy złote zęby. I wreszcie "Dziwadło", które także polecam zarówno dzieciom, jak i dorosłym, gdyż ma piękne, uniwersalne przesłanie:



Jeśli się przytrafi,

że dzieciaków chmara

powie ci, że jesteś

dziwak i poczwara,

bo masz dużo piegów,

nosisz okulary

albo włożysz czasem

buty nie od pary (...)

Powiedz im wtedy z uśmiechem:

Widzę, że, niestety, macie gust fatalny...

Ja nie jestem DZIWNY,

ale ORYGINALNY!

Obie książki - mądre, dowcipne, kolorowe i przyjazne - gorąco polecam wszystkim dzieciom i dorosłym.

Danuta Wawiłow "Wszędzie pachnie czekolada", ilustracje Joanna Rusinek, 2012 r.

Natalia Usenko "Idealny dzień", Egmont Polska, ilustracje Diana Karpowicz, 2012 r.

Wydawnictwo Egmont Polska

Moja ocena 5 

Izabela Czajka Stachowicz "Nigdy nie wyjdę za mąż"

Była gwiazdą przedwojennych salonów; piękna, utalentowana, bezpruderyjna. Jej oryginalna uroda i ognisty temperament okazały się przepustką do świata warszawskiej i paryskiej bohemy. W Paryżu nazywano ją "Bellą z Montparnasse'u", u Witkacego została "Helą Bertz", zaś u Uniłowskiego "Panną Leopard". Izabela Czajka-Stachowicz żyła pełnią życia, tak jak chciała; wbrew konwenansom, obyczajom, oczekiwaniom innych. Swoje romanse, podróże, szalone przygody opisała w książkach, które są wyjątkową kroniką czasów międzywojnia. "Nigdy nie wyjdę za mąż" to historia młodzieńczego, berlińskiego etapu jej życia, tuż po rozstaniu z pierwszym mężem, Aleksandrem Hertzem. 

Polecam także najnowsze wydanie
 "Ocalił mnie kowal" i "Dubo...Dubon...Dubonnet..." Czajki-Stachowicz


Bella pochodziła z bogatej, żydowskiej rodziny Szwarców. W Warszawie odebrała staranne wykształcenie;  znała kilka języków, interesowała się sztuką. Przepustką do wielkiego świata - intelektualistów, artystów, pisarzy - miał być jej pierwszy mąż Aleksander Hertz. Ale ten "intetelektualny mezalians", - jak niektórzy oceniali ich małżeństwo - przetrwał zaledwie dwa lata. Stateczny naukowiec nie pasował po prostu do pełnej temperamentu i szalonych pomysłów dziewczyny.

W 1922 roku znowu wolna i otwarta na nowe wyzwania Bella wyjechała do Berlina, żeby studiować historię sztuki. I w takim właśnie momencie życia poznajemy ją w "Nigdy nie wyjdę za mąż". Tytuł książki to deklaracja, którą złożyła tuż po rozwodzie z Hertzem. "Teraz muszę zrobić doktorat!" - zapowiedziała kategorycznie, odżegnując się równocześnie od mężczyzn.

W swojej deklaracji nie wytrwała oczywiście długo. Dlatego "Nigdy nie wyjdę za mąż" to niekończąca się historia miłosnych podbojów Belli. Do kolejnego małżeństwa szykuje się już na pierwszych stronach powieści. Jej wybrankiem jest "maleńki, najśliczniejszy, żółty chłopczyk", niezwykle szarmancki Chińczyk Saofang-Wu. Bella przedstawia go nawet ukochanemu tatusiowi, który przyjeżdza specjalnie z Warszawy, by poznać wybranka swojej córki. Ale ta miłość kończy się równie szybko, jak się zaczęła. Nasza bohaterka, nie oglądając się za siebie, biegnie już dalej w poszukiwaniu kolejnych mocnych wrażeń. I rzeczywiście, nie brakuje ich w tej książce. Są romanse, fascynacje, miłostki, zdrady... I absolutnie bezpretensjonalna i zachwycająca Bella, która sama rozgrzesza się ze swoich słabości i pozwala sobie na małe i większe grzeszki.

Książka przesycona jest temperamentem Belli, jej witalnością, nieokiełznaną naturą. Czyta się ją fantastycznie, gdyż nikt tu niczego nie udaje, świat jest kolorowy, ciekawy, a życie wydaje się być jedną wielką przygodą. Czekam teraz z niecierpliwością na "Małżeństwo po raz pierwszy". I zapewniam - przy książkach Czajki nie będziecie się nudzić. Bo też i autorka nigdy nie pozwalała sobie na nudę. Potrafiła żyć pełnią życia, czerpiąc z niego to, co najlepsze. 

Izabela-Czajka Stachowicz "Nigdy nie wyjdę za mąż", Wydawnictwo W.A.B., 2012 r.

Maciej Orłoś, Henryk Sawka "Kuba i Mela. Dodaj do znajomych"

Są książki, przy których dzieci i dorośli bawią się tak samo dobrze. I to jest właśnie taka książka. Napisana prostym i ładnym językiem, mocna osadzona we współczesnym świecie, dowcipna i przede wszystkim naładowana bardzo pozytywną energią. Chwilami mnie rozśmieszała, chwilami wzruszała, ale ani przez chwilę nie nudziła.   

Bohaterami i na przemian narratorami są w tej książce Mela i Kuba, tytułowe rodzeństwo. Mela to pierwszoklasistka; rezolutna, wrażliwa, ciekawa świata, ze świetnym zmysłem obserwacji. Poza tym gra na komputerze w Simsy, marzy o pierwszych szpilkach  (ostatecznie o lakierkach), własnym zwierzątku i petszopach (dotąd nie miałam pojęcia, co to takiego :)). Po szkole ćwiczy grę na flecie, co jej starszego brata doprowadza czasem do szału. A ona zazdrości mu jego aktywności w internecie.

No właśnie, Kuba, starszy o trzy lata brat Meli... Wielki miłośnik nowoczesnej techniki i żartowniś, na którego dowcipach panie nauczycielki jeszcze się nie poznały. W szkole nie jest tak zdyscyplinowany jak Mela, trochę go ta cała nauka męczy, zdecydowanie bardziej woli komputer. Są jeszcze, oczywiście rodzice, którzy - jak to rodzice - wymagają, czepiają się, czasem są nie do zniesienia. Jest też grono znajomych ze szkoły, z których każdy zasługuje na oddzielną opowieść, panie nauczycielki, ciocie itd, itd... Fajne to całe towarzystwo. Sympatyczne, normalne. Razem z Melą i Kubą tworzą świetny klimat opowieści.

Książka podzielona jest na rozdziały, w których narratorami są na zmianę Mela i Kuba. W każdym z nich poznajmy nową historię ze szkolnego i domowego życia. Ładne te historie, proste i jakoś chwytające za serce. Czasem rozśmieszają do łez, jak choćby "Cała Polska czyta dzieciom", w której spina się i nauczycielka, i znana serialowa aktorka, a dziecięcej spontaniczności i szczerości nic nie przebije.

Dobrze wejść w taki świat; prosty, szczery, bezpretensjonalny. To podróż w rejony za którymi chyba wszyscy czasem tęsknimy. A dla naszych dzieci to, jak sądzę, ciekawa konfrontacja z własnym światem; radości, smutków, marzeń, lęków. Warto od czasu do czasu zatrzymać się, podumać, ale też pośmiać się z siebie - i to dotyczy zarówno dzieci, jak i rodziców.

Nie mogę nie wspomnieć o pięknym wydaniu - czysta, prosta, graficzna forma to dziś unikat. Jeśli dodam, że książkę zilustrował Henryk Sawka i zrobił to, jak zawsze,  dowcipnie, inteligentnie i z fantastycznym wyczuciem, to już więcej rekomendacji chyba nie potrzeba.

Ja dodaję Melę i Kubę do swoich znajomych :).

Maciej Orłoś, ilustracje Henryk Sawka "Kuba i Mela. Dodaj do znajomych", Wydawnictwo Jaguar, 2012 r.

Komu polecam

Rodzicom - żeby czytali dzieciom. I dzieciom - żeby czytały rodzicom

Moja ocena 4,8

  

Magdalena Samozwaniec "Tylko dla dziewcząt"

Za książkami Magdaleny Samozwaniec przepadam od lat. Uwielbiam ostry dowcip autorki, jej dystans do świata, cięty język i feministyczne - jak na czasy w których żyła - spojrzenie na damskie-męskie relacje. Z tym wiekszym sentymentem sięgnęłam po świeżutkie wydanie jednej z moich ulubionych książek pisarki. I czekam na następne wznowienia.

Najpierw kilka słów o samej autorce. Pochodziła ze słynnej rodziny Kossaków: była córką Wojciecha Kossaka i siostrą Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Ale, wbrew rodzinnym, artystycznym tradycjom nie ciągnęło jej do "kultury wyższej", a do lekkich form pisarskich, w których z upodobaniem wyśmiewała otaczającą ją rzeczywistość.

Debiutowała w 1922 roku powieścią "Na ustach grzechu", która była parodią uwielbianej przez czytelników "Trędowatej". Każda późniejsza książka potwierdzała satyryczny talent autorki. Kpiła ze wszystkich i ze wszystkiego. Nie było dla niej żadnych świętości, łącznie z najbliższymi. Żyła zresztą tak, jak pisała; na luzie i z uśmiechem. Uwielbiała meżczyzn, dobre alkohole, podróże, piękne stroje, grę w brydża. Swoje doświadczenia i obserwacje, często bezlitosne, spisywała i publikowała.

W "Tylko dla dziewcząt" Magdalena Samozwaniec z wrodzonym sobie humorem i ironią przygląda się młodym kobietom i ich partnerom. Książka składa się z kilkunastu opowiesći, z których każda portretuje konkretną sytuację obyczajową.

Czego my tu nie mamy... Przyjrzyjmy się choćby "Wyborowi męża", w którym pisarka udziela przyszłym żonom życiowych rad. "Nie wychodźcie za maż za jedynaka i pamiętajcie, że biorąc go sobie za męża - jednocześnie bierzecie ślub z jego mamusią" - ostrzega Samozwaniec. To nie koniec dobrych rad. Autorka każe przyglądać się rękom narzeczonego, które "wiele zdradzają", a także zabrać go do kina, by zobaczyć "na jakich filmach się śmieje".

W innych opowiadaniach Samozwaniec nie zostawia suchej nitki na kobietach, które, jej zdaniem, są fałszywe, zazdrosne i bezwzględne, jeśli chodzi o rywalizację o względy mężczyzn. Przygląda się też starym i nowym obyczajom, modzie, zwyczajom przyniesienym z zachodu i oczywiście mężczyznom, na których ma szczególnie wyczulone oko.

Czyta się te opowieści z nieschodzącym z twarzy uśmiechem. Są lekkie, bezpretensjonalne, dowcipne, ale też pod wieloma względami ponadczasowe. Zmysł obserwacji Samozwaniec jest genialny, a umiejętność portretowania ludzi i ich słabości- rewelacyjna. Ale nie ma w niej złośliwości, a raczej sympatia i pobłażliwość. Autorka nie stawia się ponad niedoskonałymi ludźmi, ale w tym samym szeregu, co oni. I dlatego nie można jej nie lubić :).

Moim zdaniem, ta  proza wyprzedziła czasy, w których powstała. Dziś nie straciła nic ze swojej aktualności, a wręcz nabrała nowego, uniwersalnego wymiaru. "Tylko dla dziewcząt" czytałam z takim samym radosnym zainteresowaniem, jak wtedy, gdy byłam nastolatką. Najnowsze wydanie jest piękne, więc doszła do tego przyjemność natury estetycznej :).

Magdalena Samozwaniec "Tylko dla dziewcząt", Wydawnictwo W.A.B., 2012 r.

Komu polecam

Kobietom w każdym wieku

Moja ocena 4,7