Małgorzata Gutowska Adamczyk "Osiedle Sielanka. Nieznajoma"

Takiej książki potrzebowałam na ten trudny pandemiczny czas! Ciepłej, dowcipnej, mądrej i pięknie napisanej. O ludziach i dla ludzi. "Osiedle Sielanka" otula jak ciepły koc i koi jak kubek gorącej herbaty z malinami. Wycisza i daje nadzieję. Ma cudowne, terapeutyczne działanie. 

Fryzjerka Beata wie wszystko o wszystkich. To w jej salonie Czar splatają się ścieżki mieszkańców osiedla Sielanka. Tych starych, rdzennych i tych nowych, zwanych pogardliwie przez tych pierwszych "imigrantami". Każda postać ma charakter, każda jest "jakaś". 

Emerytowana nauczycielka Maria traktuje wszystkich protekcjonalnie, jakby byli jej uczniami. Ale ma też niezłą intuicję i doświadczenie, które przydają się kiedy trzeba. Profesorowa Jaskólska pisze poradniki psychologiczne i zbiera puste butelki po wódce spacerując z czterema psami o wdzięcznych rybich imionach. Duży Rycho ma słabość do alkoholu i miękkie serce. Za swoją powierniczkę wybrał Profesorową, bo przecież ona najwięcej wie o ludzkich uczuciach. Jest jeszcze Ala, która przechodzi kryzys w małżeństwie i spotyka na swojej drodze architekta Stefana. 

Historia toczy się lekko, dowcipnie i bardzo, bardzo przyjaźnie. Klimat powieści przypomina cudowne książki Małgorzaty Musierowicz. Aż chce się wejść w ten świat, zanurzyć w nim i być z jej bohaterami. Ten świat nie jest ani dobry, ani zły. Jest bardzo zwyczajny, ale ludzie są w nim najważniejsi - dla siebie nawzajem. Ten sielski klimat doskonale oddają ilustracje Joanny Klimaszewskiej. W tej książce naprawdę trudno się nie zakochać. 

Małgorzata Gutowska Adamczyk "Osiedle Sielanka. Nieznajoma", Prószyński i S-ka, 2020 r. 

Sylwia Koperska "Wilczyca"

Dużym atutem tej powieści jest tempo. "Wilczyca" pędzi tak, że trudno złapać oddech. Widać w tym temperament i determinację autorki, by wciągnąć czytelników w swój świat; zaintrygować, zaszokować. To świat pełen blichtru, łatwych pieniędzy, a przy tym okrutny i bezwzględny. Chodzi w nim o jedno: przetrwać.   

O Karolinie wiemy, że jest młoda, wrażliwa, niedoświadczona, pięknie gra na pianinie, ma bogatych rodziców, a jej największym problemem jest toksyczna relacja z matką. I nie chodzi o zwykłe kłótnie między matką a córką. Matka Karoliny w wyrafinowany sposób znęca się nad nią psychicznie i fizycznie, co właściwie jest punktem wyjścia do dalszych decyzji życiowych dziewczyny. 

Poszukując akceptacji i dążąc za wszelką cenę do samodzielności Karolina zaczyna swoją przygodę ze środowiskiem gdańskich gangsterów (przy okazji poznaje nawet słynnego "Nikosia), rozsmakowuje się w dużych pieniądzach, doskonale się przy tym bawiąc. 

Otrzeźwienie, bardzo bolesne, przychodzi w areszcie. Ten etap życia dziewczyny poznajemy bardzo dokładnie, szczegóły są drastyczne, co uwiarygadnia efekt traumy. "Nigdy już tu nie wrócę" - mówi Karolina opuszczając więzienną celę. I jest w tych słowach zapowiedź zmiany, która rzeczywiście zachodzi. Tylko czy rzeczywiście tak łatwo uciec od siebie, od swojej rodziny i starych znajomych? Wybawieniem ma być ukochany, który zjawia się niczym książę z bajki (mam wrażenie, że autorka celowo poleciała "Harlequinem"), ale wydaje się, że happy end, którym kończy się książka to dopiero zapowiedź niezłej burzy z piorunami. 

Czekam więc na dalszy ciąg, bo to historia odważna i nietuzinkowa (coś mi mówi, że będzie i morał). Gdyby jeszcze powycinać nadmiar słodkich przymiotników, które językowo nijak nie grają z  brawurową i wcale nie cukierkową fabułą, byłoby idealnie.  

Sylwia Koperska "Wilczyca", Prószyński i S-ka, 2020

Lize Spit „Szpadel”

Ta książka o dorastaniu w sielskim otoczeniu podszyta jest niepokojem, jakimś wewnętrznym drżeniem, które zapowiada katastrofę. Ale zanim do niej dojdzie autorka poprowadzi nas drogą pełną wyrafinowanych i okrutnych zabaw, które z dziecięcą niewinnością niewiele mają wspólnego.

Obrazek jakich wiele:  Trójka przyjaciół, Eva, Pim i Laurens, dorasta w małej, flamandzkiej wsi. Są nierozłączni, całe dnie spędzają razem. Nie mają przed sobą tajemnic ,są swoistą jednością. Ich bliskość pozwala im łamać kolejne tabu, przekraczać granice wstydu. Nikt nie ma nad tym kontroli, dorośli żyją w swoim ograniczonym, patologicznym świecie, nie chcą i nie potrafią wejść w rolę rodziców.

Brak wzorców, brawura, nuda i rodzące się poczucie własnej seksualności popycha dzieci do niebezpiecznych eksperymentów. Zabawa w pytania i odpowiedzi przeradza się w pełne okrucieństwa , upokorzenia i bólu doświadczenie, którego skutki okażą się dramatyczne i zaważą na życiu wszystkich jego uczestników. Tytułowy szpadel odegra tu swoją istotną rolę.   

Ta historia ma swój dalszy ciąg, gdy Eva dorasta i wraca do rodzinnej wioski.  Wraca niesiona wspomnieniami i emocjami, z którymi nie potrafi sobie poradzić. Wraca, by wyrównać rachunki. Odkupić winy.  Ukarać winnych. Ujawnić sekrety. Odzyskać spokój. Zakończyć to, co zaczęła.

„Szpadel” szokuje i przeraża. Kontrasty, na których bazuje książka potęgują uczucie zdumienia, niewiary, odrzucenia. Nie chcemy znać takiego świata, nie akceptujemy go. Dzieciństwo i dojrzewanie zbrukane gwałtem, bólem, śmiercią nabierają nowego wymiaru. Granice dobra i zła, miłości i nienawiści, niewinności i patologii nie istnieją. Jest życie, w którym rządzą prymitywne instynkty i obojętność. Opresyjna rzeczywistość zaraża, poraża i prowadzi do katastrofy. W tej książce nie ma pozytywnych i negatywnych bohaterów. Są same ofiary.

Mocna, poruszająca książka. Nieakceptowalnie prawdziwa.

Lize Spit „Szpadel”, Marginesy, 2018

Marina Abramović „Pokonać mur”

 

To książka pod każdym względem wyjątkowa. Portret wybitnej artystki, studium fascynującej kobiety, historia tworzenia sztuki performance’u bez żadnych ograniczeń. Sztuki, która przekracza granice wstydu, bólu, czasu, ludzkiej wytrzymałości. Sztuki, która sięga do najgłębszych emocji i najbardziej pierwotnych instynktów. Można ją pokochać, albo znienawidzić – nie ma trzeciej możliwości.

Marina Abramović podzieliła się z nami historią, której wystarczyłoby na kilka fascynujących książek. Wychowana w komunistycznej Jugosławii pod rządami Tito, kontrolowana przez despotyczną matkę, zapatrzona w ojca-partyzanta, bohatera wojennego, od najmłodszych lat poszukiwała w sobie odrębności, wewnętrznej siły, która pozwoli jej pójść swoją, niezależną drogą. Tą drogą okazała się sztuka, która stała się istotą życia Abramović i zdeterminowała je w całości.

Abramović nigdy nie poszła wydeptaną ścieżką. Zawsze poszukiwała swojego własnego głosu; ale takiego głosu, który musi wybrzmieć wyraźnie, zagrzmieć, dotrzeć do odbiorcy, poruszyć go, wstrząsnąć nim. Jej celem było doświadczanie wolności absolutnej, a tę mogła uzyskać tylko wtedy, gdy przekraczała absolutnie wszystkie granice. Materią jej sztuki, a tym samym doświadczeń i eksperymentów, stało się jej własne ciało. Ciało nagie, wystawione na osąd publiczności, trwające w bezruchu przez kilkanaście godzin, zderzające się bezwładnie z innym ciałem. Brudne, posiniaczone, śmierdzące. Bite, wyczerpane, głodne, spragnione.

Przez kilkanaście lat kanwą jej performance’ów był związek z niemieckim artystą Ulayem. Kochankowie w życiu, kochankowie w sztuce. Ich projekty kipiały od emocji, epatowały seksualnością, zachwycały oryginalnością, przerażały dosłownością. Były próbą dla publicznością, ale przede wszystkim dla nich samych; próbą fizycznej wytrzymałości, jak też jakości i trwałości ich relacji. Tej próby Ulay nie przetrwał; słabszy fizycznie, nie radzący sobie z popularnością Mariny, zostawił ją po 12 latach wspólnego życia i pracy. Rozstanie, jak cały ich związek, miało wymiar wybitnego dzieła artystycznego. Zwieńczeniem ich wspólnych projektów miało być równoczesne przejście Wielkiego Muru – każde z nich miało go obejść z innej strony. Marina szła tą trudniejszą trasą, w górach. Droga Ulaya była samą przyjemnością. Gdy spotkali się w umówionym miejscu – ona wyczerpana do granicy wytrzymałości, on zachwycony łatwością projektu – rozstali się.

Każde z nich poszło swoją drogą artystyczną. I o ile Ulay nieustannie odcinał kupony od tego, co stworzył razem z Mariną, to dla niej rozstanie z Ulayem było początkiem nowego, artystycznego rozdania. Abramović rozwinęła skrzydła, a jej kariera nabrała międzynarodowego rozpędu. Słowo sława w jej wypadku poprzedzało niejednokrotnie słowo skandal – niemniej jednak performance Mariny zawsze były ogromnym wydarzeniem.

Wychowała setki artystów na całym świecie. Warsztaty, które organizuje to nie lada wyzwania w sensie fizycznym i emocjonalnym dla młodych ludzi. Ale to właśnie znak firmowy Abramović  – nic co ważne, prawdziwe, osobiste, nie może być proste, bezbolesne. Stała się ikoną, marką samą w sobie, nie tracąc z wiekiem nic ze swojej świeżości, odwagi, bezkompromisowości. Ale też dystansu i poczucia humoru. Niezmiennie zachwyca, zdumiewa, szokuje, prowokuje, poszukuje. I przekracza granice, których nikt wcześniej nie próbował nawet przekroczyć.

 Marina Abramović „Pokonać mur”, Rebis, 2018 r.

Piotr Ambroziewicz "Złote lata polskiej chuliganerii. 1950-1960"

Bikiniarze, zadymiarze, buntownicy, skandaliści i pospolici bandyci. Okazuje się, że chuligaństwo to pojęcie szerokie, nieoczywiste i ewolujące. W Polsce ma swoją długą, bogatą i barwną tradycję. Warto bliżej mu się przyjrzeć.

Piotr Ambroziewicz podszedł do tematu z pasją i naukowym zacięciem. Przede wszystkim wziął na warsztat samo pojęcie "chuligaństwa", wnikliwie analizując jego pochodzenie i rozwiewając przy okazji kilka mitów. Bardzo istotne w tej badawczej ścieżce jest dla autora to, co mieści się w definicji chuligana, ale również to, kim na pewno chuliganem nie był i nie jest.

Ambroziewicz odwołuje się do historii sięgającej okresu głębokiego PRL-u, bardzo dokładnie przyglądając się m.in. subkulturze bikiniarzy, czy politycznych rozłamowców i grubą kreską oddzielając ich od pospolitych przestępców. Zwraca przy tym uwagę, że w pewnym okresie wszystkie te grupy były wrzucane do jednego worka pod hasłem "Chuligani".

Wreszcie  Ambroziewicz pokazuje prawdziwych chuliganów; tych, z którymi polski wymiar sprawiedliwości musiał sobie jakoś radzić. Czy sobie radził? Autor odwołuje się do procesów sądowych, ale też pokazuje tzw. społeczny osąd pospolitej łobuzerii, który zmieniał się na przestrzeni lat. Tu wielka rola materiałów źródłowych, do których odwołuje się Ambroziewicz, w szczególności artykułów prasowych. Prawdziwym smaczkiem są fragmenty "Złego" Tyrmanda (absolutna klasyka warszawskiej "bandyterki") i jego "Dzienników" (piękna pochwała "bikiniarstwa"!).

Polskie władze w latach 1950-1960 wydały prawdziwą wojnę chuliganerii. W rzeczywistości była to desperacka obrona systemu, któremu zagrażało niemal wszystko nad czym nie było odgórnej kontroli: od swobodnych wypowiedzi, przez "nieobyczajne" zachowania, po kolorowe ubrania i jazzową muzykę. Tymczasem zagrożenie było prawdziwe i poważne - nazywało się pospolita przestępczość, z którą nie tak łatwo było wygrać.

Niektóre historie przywoływane przez Ambroziewicza mrożą krew w żyłach. Inne wywołują szczery śmiech. Całość smakowita i pouczająca.

 Piotr Ambroziewicz "Złote lata polskiej chuliganerii. 1950-1960", PWN, 2018

Tanya Valko "Miłość na Bali"

Słodko-gorzka ta książka, bo to co na pierwszy rzut oka piękne i romantyczne ma swoje drugie, ciemne dno. Tu, w bajecznej scenerii łatwo stracić głowę, ale za chwilę przyjemności można zapłacić najwyższą cenę. Taka właśnie jest wyspa Bali; pełna kontrastów, niebezpieczeństw, ale pociągająca, jak żadna inna.     

Tanya Valko pokusiła się w tej książce o karkołomne na pierwszy rzut oka zadanie: połączyła klasyczny romans z elementami edukacyjnymi i nutką moralizatorską. I całkiem zgrabny osiągnęła efekt; książka zostaje z Czytelnikiem na dłużej, bo po prostu pokazuje kawałek życia i daje do myślenia.

"Miłość na Bali" to opowieść o wielkich uczuciach i oczarowaniach, ale też wielkich rozczarowaniach i porażkach. To opowieść pełna kontrastów, czarno-biała, bezkompromisowa. Romantyczna miłość przeplata się tu z "miłością", która jest na sprzedaż na każdym rogu ulicy, niewiarygodny przepych jest tuż obok ubóstwa. Przepiękna przyroda daje złudzenie raju. Ale ten "raj" dla wielu jest prawdziwym piekłem; pełnym biedy, okrucieństwa, zła.

Bogatym, rozkapryszonym, żadnym mocnych wrażeń turystom Valko przeciwstawia tubylców, którzy dla owych turystów pracują - choć może bardziej na miejscu byłoby słowo "sprzedają się". To zestawienie ostre, rażące wręcz, pokazujące ciemne, ale równocześnie prawdziwe, bo codzienne oblicze rajskiej wyspy. Jest w tym wspomniana nutka dydaktyzmu, gdyż autorka nie zostawia suchej nitki na jednej i drugiej grupie. Pokazuje podłość, chciwość, bezwzględność ludzi tam gdzie w grę wchodzi miłość, zazdrość i... pieniądze.

Tanya Valko "Miłość na Bali", Prószyński i S-ka, 2015 r.

Alison Atlee "Miłość pisana na maszynie"

Lekko zadziorny, z feministycznym zacięciem, a przy tak klasyczny jak to tylko możliwe. Prawdziwy romans. Do tego purytańska Anglia wchodząca w szalony XX wiek. Czego chcieć więcej?

Zaczyna się jak u Hitchcoca - od trzęsienia ziemi. Skromna, ale ambitna maszynistka Elisabeth Dobson marząca o karierze urzędniczki musi nagle pożegnać się z posadą. Pożegnać to zresztą bardzo delikatnie powiedziane, gdyż dziewczyna  w atmosferze skandalu wylatuje z pracy. Bez referencji, za to z ciągnącą się za nią opinią "łatwej", skłonnej do romansów, sprytnej panny, zdolnej do wszystkiego, by osiągnąć swój cel. Rzeczywistość wygląda zgoła inaczej. To Betsey jest ofiarą; przebiegłego, interesownego partnera, przez którego traci pracę i swoich przełożonych. W dodatku nie ma grosza przy duszy i nie może już liczyć na rodzinę. 

Dziewczyna stawia wszystko na jedną kartę. Bez biletu, za to z kanarkiem w klatce, wyrusza w podróż po lepszą przyszłość. A ta ma być daleko od Londynu, w nadmorskiej miejscowości Idensea. Tu Betsey miała obiecaną nową posadę. Ale wszystko się zmieniło; dziewczyna nie ma świadectwa pracy, referencji, a jej przyjazd do miasta odbywa się w atmosferze lekkiego skandalu.

A jednak się udaje. Skromna maszynistka zostaje menedżerką wyjazdów turystycznych. I trudno tu mówić o przypadku; od początku sprzyja jej John Jones, inżynier, który także pracuje dla kurortu. Tych dwoje łączy początkowo praca, a z czasem... coś znacznie więcej. Emocje narastają z każdą stroną i jest to swoista sinusoida. Po każdym zdarzeniu które zbliża do siebie Betsey i Johna, następuje coś, co zdaje się przekreślać uczucie, które rodzi się między nimi. Niekorzystne zbiegi okoliczności, byli partnerzy, ludzka zawiść... Ale to tylko podnosi temperaturę opowieści, która konsekwentnie zmierza w jednym kierunku. Tu musi być happy end! 

Ale w tym klasycznym romansie ważna jest tyleż miłość, co klimat społeczno-obyczajowy, w którym autorka osadziła swoją opowieść. A także jej bohaterka; charyzmatyczna, niepokorna, wyłamująca się ze schematu angielskiej damy XIX wieku. Taka kobieta jak Betsey; żyjąca pod prąd, walcząca o swoją pozycję w pracy i związku nie ma łatwego życia. I musi mieć godnego siebie partnera - a o takiego w tym czasie i miejscu naprawdę trudno.

W świecie pokazanym przez Alison Atlee rządzą schematy i uprzedzenia. Rządzą mężczyźni. Trzeba niezwykłej siły charakteru i osobowości, by będąc kobietą coś w tym świecie osiągnąć; samej, bez pomocy mężczyzn. W "Miłości pisanej na maszynie" ów feministyczny element wyraźnie jest podkreślony - z korzyścią dla fabuły, która przestaje być wyłącznie ładną historią miłośną, a staje się ciekawą opowieścią obyczajową. I dlatego polecam z pełnym przekonaniem.

Alison Atlee "Miłość pisana na maszynie", PWN, 2014 r.

Barbara Kosmowska "Gorzko"

"Gorzko" jest gorzkie. Dobitne, przejmujące do szpiku kości. Bezlitosne w swoim rozrachunku z życiem. Ta książka nie uznaje kompromisów; tak jak bezkompromisowe jest życie jej bohaterek. W każdej z nich można odnaleźć siebie - choć to nie jest miłe.

Teresa Koper jest ambitna, odważna, "nigdy nie ogląda się za siebie". Jej przepustką do marzeń mają być studia w wielkim mieście. Nowe życie, z daleka od tego wszystkiego, co ją przytłacza, dusi, tłamsi; z daleka od rodziny i przeszłości.

Razem z Teresą na szczęście w wielkim mieście liczą Lidka i Lucyna. To trochę takie współczesne "Dziewczęta z Nowolipek" (to pierwsze skojarzenie wciąż mnie nie opuszcza) . Pełne naiwnych nadziei, poszukujące miłości za wszelką cenę, będące  łatwym łupem w swojej prostolinijności obleczonej skorupą twardości i hardości. W zderzeniu z tzw. prawdziwym życiem - bezradne, poturbowane, z otwartymi ranami.

Ta historia nie ma happy endu. Nie ma nagłych zwrotów akcji, które nagle odmieniają los bohaterek. Jest po prostu życie. Zwykłe życie; pokręcone, niejednoznaczne, trudne. Chwilami banalnie i boleśnie przewidywalne. Dlatego ta opowieść jest gorzka - bo tak bardzo prawdziwa.

Barbara Kosmowska pisze nie tylko pięknym językiem, ale przede wszystkim pisze mądrze. Pisze o kobietach, dla kobiet, ale - co istotne - nie idzie na kompromisy i wyrywa kobiety z ich strefy komfortu. Konfrontuje z życiem; z rodziną, przeszłością, marzeniami, złudzeniami.

Po świetnej i także gorzkiej "Ukraince" ta książka potwierdza, że Kosmowska ma styl, literacką klasę i - wbrew wszelkim modom - idzie swoją drogą. Dobrą drogą.

Barbara Kosmowska "Gorzko", W.A.B., 2014 r.

Małgorzata Warda "Miasto z lodu"

To że Małgorzata Warda pisze prosto, pięknie i dobitnie - wiem nie od dziś. To że potrafi zabrać czytelnika w swój świat; opresyjny, niejednoznaczny - też nie jest dla mnie tajemnicą. Ale znowu dałam się wciągnąć w tę grę emocji, która prowadzi w niezbadane i niebezpieczne rejony. I nigdy nie wiadomo, jak się to wszystko skończy.

"Miasto z lodu" to opowieść o matce i córce. Matka (Teresa) jest piękna, nieobliczalna, szalona. Córka (Agata) jest rozsądna, nad wiek dojrzała, zamknięta w sobie. Obie wyruszają w podróż, która ma być bramą do ich nowego życia. To nowe życie nie załatwia żadnych problemów z przeszłości, natomiast mnoży nowe. Na wierzch wychodzi prawda stara jak świat - nie uciekniemy od swoich traum, niedoskonałości, wreszcie - od siebie samych.

Teresa jest chora - ciężko chora. I tu Warda nieoczekiwanie, ale też mocno dotyka tematu chorób psychicznych - tematu, który w Polsce wciąż jest tabu.  to mimochodem, ale jednak na tyle dobitnie, by to zapamiętać. I docenić; dziękuję i doceniam.

A teraz o samej fabule. Teresa bierze leki, albo ich nie bierze... Jeśli ich nie bierze, świat jej i jej córki Agaty wywraca się do góry nogami. Tak obie wędrują przez życie; piękne, inteligentne, ambitne, pokiereszowane przez świat... Szalona to podróż, nieprzewidywalna, chwilami niebezpieczna. W końcu trafiają do małego górskiego miasteczka, które ma dać im spokój, wytchnienie, a daje coś zupełnie innego. Cierpienie, niepokój, w końcu doprowadza do tragedii.

Autorka szuka odpowiedzialnych za dramat w najbliższym otoczeniu bohaterek. Ale "Miasto z lodu" to nie jest opowieść o złych, głupich ludziach z prowincji, którzy nie akceptują tego, czego nie rozumieją. To opowieść o nas; bezpiecznych w swoim wyobrażeniu świata, wygodnych w jego widzeniu. To trochę niewygodna książka, bo jakoś nas uwiera, coś tam porusza, nie daje zasnąć. Burzy nasz spokój, każe pomyśleć.

Przeczytajcie, bo warto. Bo nie zapomnicie o niej szybko. Dobra, polska proza.

Małgorzata Warda "Miasto z lodu", Prószyński S-ka, 2014 r.

Anna Fryczkowska "Z grubsza Wenus"

"Z grubsza Wenus" to popis świetnej znajomości kobiecej psychiki i rodzaj gorzkiej refleksji na temat dzisiejszych czasów. Książka do śmiechu i do łez - jak kto woli, albo w jakiej akurat jest życiowej sytuacji. Niby-lekka literatura, ale wcale nie lekkiego kalibru.

Anna Fryczkowska ma styl, wyobraźnię, życiowe doświadczenie i po prostu potrafi pisać. To dzisiaj, moim zdaniem, jedna z najzdolniejszych polskich pisarek. Po świetnych opowiadaniach wydanych w niszowym wydawnictwie i brawurowym kryminale "Starsza pani wnika" czekałam na jej kolejną książkę. I doczekałam się.

"Z grubsza Wenus" zaskakuje, bo okazuje się, że Fryczkowska przerabia,  czy poprawia swoją pierwszą książkę "Straszne historie o otyłości i pożądaniu". Ale robi to znakomicie, w świetnym stylu. Grubsza i mądrzejsza książka - pisze autorka. Coś w tym jest.

Na odchudzających wczasach, spotykają się Baśka i Janina. Obie pragną schudnąć, by coś w życiu uzyskać/odroczyć/wywalczyć. By sobie same ze sobą poradzić, by poradzić sobie z życiem. Baśka jest chuda i chce być jeszcze chudsza. Janina jest gruba i niekoniecznie chce być chudsza... choć wie, że powinna. Baśka ma ewidentnie problem z własną samooceną, pragnie podobać się mężowi. Janina nie do końca wie, czego chce i dlaczego, ale w cieniu jest także mąż, no i dodatkowo ważna praca.

Dwa różne charaktery, odmienne życiowe doświadczenia. A jednak ostateczna motywacja jest ta sama: zmienić się (dla kogoś), zmienić swoje życie. A życie płata figle. Wcale nie prowadzi jedną, prostą drogą. I taką pokrętną ścieżką prowadzi nas autorka. Pokazuje, jak łatwo wpaść w pułapkę własnych wyobrażeń, lęków, uprzedzeń. Jak wpaść we własne sidła, które są wyłącznie projekcją własnych lęków.

Anna Fryczkowska jest mistrzynią dowcipu, suspensu, a o kobietach wie więcej niż tabun mężczyzn. Dlatego ta książka (choć może nie dobra jak "Starsza pani wnika") spodoba się czytelniczkom - tego jestem pewna. Życiowa, autoironiczna, dobrze napisana.

Jakoś mam wrażenie, że najlepsza książka Fryczkowskiej wciąż przed nią. Bo sprzyja talent, wrażliwość, doświadczenie... Nie mam wielkich wymagań. Nazwisko Anna Fryczkowska będzie już dla mnie wystarczającą marką.  Przeczytam i kryminał, i romans. Wiem, że nie usnę z nudów, wiem, że to będzie dobra polska, literatura.

Anna Fryczkowska "Z grubsza Wenus", Prószyński i S-ka

Katarzyna Klimasińska "Panna huragan. Dzienniki amerykańskie"

Zabawna, lekka i barwna opowieść o polskiej reporterce w samym sercu Teksasu. Sporo dowiemy się z niej o pracy dziennikarza, poznamy realia amerykańskiego życia i, jakby mimochodem, będziemy śledzić miłosne perypetie bohaterki.

 

Katarzyna Klimasińska zabiera nas w swojej książce w daleką podróż. I to zarówno w znaczeniu geograficznym, jak też kulturowym, czy poznawczym.  28-letnia Kaśka, dziennikarka biznesowa, zostawia Kraków na rzecz dalekiego Houston. W redakcji Bloomberga ma się zajmować gospodarką energetyczną. Wybuch platformy wiertniczej w Zatoce Meksykańskiej stawia przed nią nie lada zawodowe wyzwanie; relacja z miejsca katastrofy, rozmowy ze świadkami, ocena przyczyn, szacowanie strat.

 

Przy okazji poznaje niezwykłych ludzi; pełnych pasji, charyzmy, idei. Ale zawodowe wyzwania, sukcesy i przyjaźnie to nie wszystko, czym żyje młoda reporterka. Swój pobyt w Ameryce stara się wykorzystać jak najpełniej. Podróże po Stanach, poznawanie nowych miejsc, ludzi i zwyczajów – to wszystko wypełnia jej każdą wolną chwilą.

 

Kasia uczy się tańczyć tango, szaleje w zumbie, chodzi na spotkania poetów. Jest otwarta na nowe doświadczenia i zwyczajnie ciekawa świata. To oczywiście musi skończyć się miłością… O niej również przeczytacie w tej książce i to będzie jeden z tych wątków bardziej serio. A poza tym nastawcie się na lekturę lekką, dowcipną, bezpretensjonalną, ale oryginalną i naprawdę ciekawą.

 

Katarzyna Klimasińska "Panna huragan. Dzienniki amerykańskie", Videograf  II, 2013 r.

Teresa Ewa Opoka "Żona psychopaty"

Historia przemocy, wstydu, milczenia. Casus pułapki, w którą może wpaść każdy z nas. I z której bardzo trudno się wydostać. Ewa Opoka opowiada o tym w sugestywny, ale - na szczęście - równie przystępny  i w jakiś sposób subtelny sposób. Nikogo nie oskarża, nikogo nie poucza. Po prostu pokazuje, jak stajemy się ofiarami. I jak tymi ofiarami możemy przestać być. 

Takie historie znamy z telewizji, z gazet. Albo z życia. Własnego, sąsiadki, przyjaciółki, rodziny. Schemat jest zawsze taki sam: miłość, codzienne życie, narastająca przemoc fizyczna lub (i) psychiczna.

Tutaj jest podobnie. Majka zakochuje się w Edwardzie, starszym, inteligentnym, opiekuńczym facecie. Po ślubie, stopniowo, niezauważalnie, wszystko się zmienia. Miłość zamienia się w nieuzasadnioną zazdrość, a opiekuńczość w niewolniczą zależność. Majka staje się klasyczną ofiarą, jej mąż - klasycznym katem, który zaplątuje swoją ofiarę w nić rodzinno-społeczno-zawodowych relacji, z których nie sposób się wyplątać.

To przypadek typowej przemocy psychicznej, trudnej do udowodnienia. Co tam do udowodnienia! Trudnej nawet do uświadomienia sobie, bo sprawca w tak wypracowany i przemyślny sposób  buduje swoją władzę, że przybiera ona często perfidne oblicze; dobrego męża i ojca.

Słowo władza ma w tej historii kluczowe znaczenie. Żona jest własnością, dzieci narzędziem w pozyskiwaniu władzy absolutnej nad rodziną. Z tej władzy mąż Majki robi jak najgorszy użytek manipulując i w wymyślny sposób znęcając się nad nią. Wydaje się, że z tej opresji istnieje najprostsze z możliwych wyjście; przerwanie milczenia, odejście od oprawcy.

A jednak to dużo trudniejsze, niż się wydaje. Wizerunek sprawcy przemocy na zewnątrz jest bowiem diametralnie inny od jego oblicza, które ujawnia za zamkniętymi drzwiami. A ofiara - ze strachu, wstydu, bezsilności - latami ten fałszywy obraz podtrzymuje. Do tego dochodzi zależność materialna, zmanipulowane dzieci i wiele, wiele innych...

Potrzeba więc wielkiej siły, determinacji, a nawet desperacji by przerwać krąg przemocy. Majce się to w końcu udaje, choć płaci za to wysoką cenę. Czas pokaże, że jednak się opłaciło. I że można zbudować dobre, spokojne życie niezależnie od wieku i życiowych doświadczeń.

Ważna, potrzebna książka.

Teresa Ewa Opoka "Żona psychopaty", Prószyński i S-ka, 2013 r.

Elizabeth L.Silver "Przed egzekucją"

To książka, w której nie ma odpowiedzi na pozornie proste pytanie: kto jest winny. Jest za to świetnie pokazany świat osoby, która wiele przeżyła i wszystko ma do stracenia.

Autorka to prawniczka, która karą śmierci interesuje się od lat.  "Przed egzekucją" to jej debiut, w którym opowiada historię kobiety skazanej na  śmierć. I opowiada ją tak, że nikt z nas w obliczu tej historii nie pozostanie obojętny.

Noa P. Singleton została skazana na karę śmierci za zabójstwo młodej kobiety, jak się później okaże - kochanki swojego ojca. Dziesięć lat po wyroku, tuż przed jego wykonaniem, przychodzi do niej matka ofiary; Marlene Dixon, świetna, twarda, prawniczka, która wcześniej doprowadziła do skazania dziewczyny. Tym razem chce uratować ją przed śmiercią. Dlaczego? Czy naprawdę? Wiele pytań, a na odpowiedzi chwilę poczekamy.

Dziewczyna początkowo nieufnie podchodzi do propozycji Merlene, by walczyć o ułaskawienie; nie wierzy jej i nie potrafi zrozumieć jej intencji. Ale asystent twardej prawniczki przekonuje powoli Noe, że warto zawalczyć i że jest szansa. Szansa na nowe życie.

To skłania dziewczynę, by opowiedzieć nam swoją historię też przed dniem egzekucji. Robi to krok po kroku, rewelacyjnie dawkując napięcie i pokazując kolejne odsłony swojego życia. Poznajemy jej nieodpowiedzialną, narcystyczną matkę, ojca, którego nigdy przy niej nie było, widzimy samotność, wyobcowanie, poczucie niskiej wartości, walkę o swoje miejsce w świecie. I sporo tajemnic, również tych dotyczących... ofiary i jej matki. I tak dochodzimy do sedna tej historii; trudnej, wielowymiarowej, niezwykle wciągającej.

Czy Noa zabiła? Czy zostanie ułaskawiona? Na tę odpowiedź czekamy do ostatnich stron.  Ze ściśniętym sercem, kibicując Noe. Czy słusznie? Nie o rację w tej książkę chodzi, ale o emocje. A te są naprawdę mocne.

Elizabeth L.Silver "Przed egzekucją", Prószyński S-ka, 2013 r.

Maria Sveland "Zgorzkniała pizda"

Mam mały problem z tytułem i nie chodzi mi tyle o "pizdę", co o  niepotrzebną dosłowność. Jednak z samą książką problemu nie mam, bo jest naprawdę dobra. To jedna z tych powieści, w których na pozór nic się nie dzieje, a dzieje się wszystko; całe życie.

Trzydziestolatka Sara zostawia w domu męża z dzieckiem i funduje sobie samotne, zimowe wakacje na Teneryfie. Od pierwszych chwil tej desperackiej i depresyjnej wyprawy towarzyszy jej książka Eriki Jong "Strach przed lataniem". Ci, którzy czytali, wiedzą, że to kultowa powieść, która kilkadziesiąt lat temu kompletnie zrewolucjonizowała  pojęcie literatury kobiecej. I, jak się okazuje, nie straciła nic ze swojej aktualności.

Sara identyfikuje się z wyzwoloną, niezależną i nieco szaloną Isadorą ze "Strachu przed lataniem", a równocześnie ma poczucie, że cała siła i energia, które napędzały ją do życia, dawno zniknęły. Sara jest rozgoryczona, zmęczona i zniechęcona (stąd tytułowa "zgorzkniała pizda" - jak sama siebie nazywa). Już w samolocie (podobnie jak Isadora) zaczyna rozrachunek ze swoim życiem i nie wypada on dobrze. To, czego tak pragnęła - małżeństwo, stabilizacja, macierzyństwo - okazały się pułapką, w którą na własne życzenie się złapała. Perfekcjonizm, konieczność spełniania oczekiwań najbliższych, sprawowania absolutnej kontroli nad wszystkim, doprowadziły ją do totalnej frustracji.

Samotny urlop na Teneryfie to doskonała okazja, by z dystansu spojrzeć na siebie i innych. Sara przygląda się sobie i swojemu życiu. I "podgląda" swoich przypadkowych towarzyszy urlopu na Teneryfie; młode matki zmęczone swoimi dziećmi, znudzonych albo wrogo do siebie nastawionych małżonków, pary, które nic nie łączy; nic, poza widoczną gołym okiem obojętnością. Ale spojrzenie na własne życie wcale nie wypada lepiej. Sara opowiada nam o nim bardzo szczerze, na granicy ekshibicjonizmu i obala mit za mitem. Mit radosnego, spełnionego macierzyństwa, miłości, która wszystko wybaczy, małżeńskich kompromisów, i wielu, wielu innych. Jest  i o zdradzie, i o kłamstwach, i o nienawiści. I autodestrukcji.

Odnalazłam w tej książce klimat "Strachu przed lataniem", choć to zupełnie inna historia. Ale podobieństwo tkwi w szczerości i bezlitosnym rozprawieniu się bohaterek ze sobą. A równocześnie w sile, którą te książki ze sobą niosą. I przekazują ją kobietom.

Miejscami mnie ta książka zaintrygowała, miejscami znudziła. Ale, szczerze mówiąc, to nie jest "Strach przed lataniem". Brakuje tej lekkości, wyzwolenia, sam tytuł niewiele zdziała. Erica Jong nie epatowała tytułem, ona w tej książce była sobą.

"Jestem zgorzkniała przez własne zgorzknienie. Nie chcę być zgorzkniała" - myśli Sara. Warto o tym pomyśleć.

Maria Sveland "Zgorzkniała pizda", przełożył Maciej Muszalski, Czarna Owca, 2013 r.

Alice Hoffmann „Gołębiarki”

"Gołębiarki" to powieść o kobietach; silnych, odważnych, zdeterminowanych. O kobietach, które żyją mimo wszystko i wbrew wszystkiemu. I choć los tragicznie je doświadcza, usiłują żyć i przeżyć. Cokolwiek to oznacza.
 
Cztery bohaterki "Gołębiarek" łączy dramatyczna historia i gołębie, które są ich łącznikiem ze światem. To właśnie one stają się w pewnym momencie istotą, samą esencją ich życia. Kobiety mają za sobą traumatyczne przeżycia, przed sobą niepewną przyszłość. Kanwą ich historii są wydarzenia z 70 roku p.n.e. i walka 900 Żydów zamkniętych w górskiej twierdzy Masada i odpierających ataki Rzymian.

Wśród nich są Jael, Riwka, Szira i Aziza, cztery niezwykłe kobiety. W gołębniku, w codziennym kontakcie z ptakami, poznajemy je krok po kroku, choć to proces niełatwy i długotrwały. Można powiedzieć, że to właśnie gołębie pozwalają nam dotrzeć do istoty ich natury. Poznać sekrety, marzenia, lęki kobiet. Dotrzeć do samego sedna ich samotności i cierpienia.

Riwka straciła męża, a jej córka została brutalnie zgwałcona. Wydaje się, że jej rozpacz nigdy się nie skończy. Jael ma za sobą traumatyczne dzieciństwo, a jej dotychczasowe życie było pasmem nieszczęść. Aziza żyje na granicy dwóch światów; kobiecego i męskiego. Cierpi, bo nigdy nie jest naprawdę sobą. Szira pragnie miłości, której nie może dostać.

Z tego pasma cierpień, lęków, frustracji, niepewności powoli rodzi się siła do walki i determinacja, by żyć. Wydaje się, że bohaterki Hoffmann przeszły w życiu tyle, że już nic gorszego, poza śmiercią, nie może ich spotkać. A śmierć towarzyszy im każdego dnia, więc się jej nie boją. Zaczynają więc żyć; świadomie, w pełni, dla siebie.

Piękna, liryczna historia o kobietach i istocie życia. Opowiedziana prostym, przejmującym językiem. Mądra i wzruszająca.

Alice Hoffmann „Gołębiarki”, Wielka Litera, 2013 r.

Lori Nelson Spielman "Lista marzeń"

Byłam ogromnie ciekawa na czym polega fenomen książki, której nakład wyczerpał się zaledwie po tygodniu od ukazania się na polskim rynku. I teraz już wiem. To książka o odwadze nie do przecenienia. Takiej odwadze, która pozwala zburzyć bezpieczne życie i zrobić w końcu coś naprawdę dla siebie. O iskierce, która tli się w każdym z nas. Ale rzadko u kogo ma szansę rozpalić się na dobre.

Kilka słów o fabule, bo ta rzeczywiście jest zaskakująca. Brett Bohlinger ma trzydzieści lat, stanowisko szefa marketingu w firmie kosmetycznej swojej matki, narzeczonego prawnika i można powiedzieć, że jest ustawiona. Kiedy umiera jej matka, ten dobrze zorganizowany świat wali się w gruzy. Nie tylko w sensie uczuciowym i emocjonalnym (Brett była bardzo mocno związana z matką), ale też w każdym innym tzw. życiowym aspekcie. Okazuje się bowiem, że to nie córka dziedziczy po matce firmę, której poświęciła swoje zawodowe życie, musi natomiast wypełnić absurdalną na pierwszy rzut oka "listę marzeń", by w ogóle cokolwiek dostać w spadku.  

Kupić konia, urodzić dziecko, zostać nauczycielką, pomagać biednym, zakochać się ... I to wszystko w ciągu jednego roku. Brett jest wściekła na matkę, która zachowała jej młodzieńcze zapiski i zrobiła z nich tak zaskakujący użytek. A jednak wciąga się w tę grę, trochę za sprawą przystojnego i ujmującego prawnika, który czuwa nad wykonaniem testamentu, a trochę dlatego, że chce wypełnić ostatnią wolę ukochanej osoby.

Okazuje się, że spełnienie młodzieńczych marzeń jest drogą niełatwą, ale też drogą, która prowadzi dokądś. Brett właściwie zeruje swoje życie, a czystą kartę zapełnia tym, co jest dla niej ważne, interesujące, odkrywcze. Na co właściwie nigdy by się sama nie zdobyła. Trochę na tej drodze przypadków, szczęśliwych zbiegów okoliczności (jak to w życiu), ale jednak najważniejsza jest determinacja, odwaga i działanie. Na które nie każdego stać.

I teraz już mogę napisać na czym polega fenomen tej książki. Na jej psychologicznym, terapeutycznym działaniu, które wydaje się dodatkiem do dobrej, fabularnej lektury. Nie wiem, czy to zamierzony efekt, ale jest znakomity.

Lori Nelson Spielman "Lista marzeń", DW Rebis, 2013 r.

Diane Chamberlain "Zatoka o północy"

Okazuje się, że można napisać popularną powieść dla kobiet, która daleka jest od ckliwego sentymentalizmu i literackiego kiczu. Niesie natomiast ze sobą jakąś refleksję, wzrusza, zaskakuje, skłania do myślenia. Sprawia, że odnajdujemy się w postaciach bohaterek, które z pewnością nie są jednowymiarowe.

"Zatoka o północy" to opowieść o głęboko skrywanej rodzinnej traumie i tajemnicy, które towarzyszą nam od pierwszych do ostatnich stron powieści - aż do zaskakującego finału. Owa trauma to morderstwo 17-letniej Isabel podczas rodzinnych wakacji. Za tę śmierć obwinia się jej młodsza siostra Julie, która po ponad 40 latach kolejny raz przeżywa dramat. Okazuje się bowiem, że skazany za zbrodnię mężczyzna wcale nie był jej sprawcą. A mordercą może być jedna z najbliższych osób z kręgu rodziny. Prywatne śledztwo wyciąga demony przeszłości, z którymi znów trzeba się zmierzyć. To trudniejsze niż kiedyś, bo na jaw wychodzą nowe fakty, które kompletnie burzą budowany przez lata obraz rodziny.

Tę historię widzimy z perspektywy kiedyś i dziś oraz z trzech punktów widzenia: Julie, jej młodszej siostry Lucy i ich matki Marii. Poznajemy ich przeszłość, wzajemne relacje i w końcu jesteśmy tu i teraz - w sytuacji, która każe zmierzyć się z przeszłością, ale też po wielu latach daje szansę na oczyszczenie i życie bez bagażu, jakim było poczucie winy.

Jest więc to opowieść o kilku pokoleniach kobiet z jednej rodziny połączonych nie tylko więzami krwi i podobieństwem doświadczeń, ale także ciężarem przenoszonym z pokolenia na pokolenie, który nie pozwalał im dotąd być w pełni szczęśliwym.

To w końcu opowieść o dzieciństwie i dojrzewaniu, a w ich kontekście o tym, jak mimo różnicy pokoleń idziemy tymi samymi ścieżkami; powielamy te same schematy, popełniamy te same błędy, dokonujemy podobnych wyborów. Choć tak bardzo pragniemy żyć inaczej, lepiej, po swojemu.

"Zatokę o północy" poleca portal kobietytoczytaja.pl, a ja polecam ten portal, gdyż zachęca do dyskusji o książkach. A o tej książce warto porozmawiać.

Diane Chamberlain "Zatoka o północy", Prószyński i S-ka, 2013 r.

Książki na wakacje: Izabela Jung "Chuliganka"

Jeśli szukacie książki o miłości; takiej, która wywraca życie do góry nogami, to właśnie o tym jest "Chuliganka". Literacki debiut Izabeli Jung to sprawnie skrojony współczesny romans, którego atutem jest wnikliwość, z jaką autorka pokazuje rozwój niebanalnego, skądinąd, związku.

Główną bohaterką książki jest trzydziestoletnia Ewa, kobieta o ustabilizowanym, wręcz nudnym życiu rodzinnym i zawodowym. To równocześnie tzw. "niespokojny duch", który długo nie usiedzi w jednym miejscu. Dobrze płatną pracę w korporacji Ewa porzuca na rzecz niepewnej kariery psychologa. A komfortowe życie u boku męża wydaje jej się równie jałowe, jak praca, którą z dnia na dzień zostawiła.

W takich okolicznościach kobieta zwraca uwagę na mężczyznę, który, wraz z ekipą budowlaną, remontuje jej dom. To 21-letni, przystojny Czeczen o imieniu Zeliem, który uciekł z rodzinnego kraju ogarniętego wojną, a w Polsce studiuje i zarabia na życie. Ewę i Zeliema różni wszystko; wiek, pochodzenie, status społeczny i majątkowy, kultura i religia. Wydaje się, że to uczucie nie ma najmniejszych szans. Oni sami mają tę świadomość. A jednak rodzi się miedzy nimi wielka namiętność, której towarzyszy poczucie winy, wstyd, przekonanie, że to związek bez przyszłości. Ale rozum swoje, a serce swoje...

Autorka nie poszła na skróty i pokazała rozwój tego skomplikowanego romansu krok po kroku; z całą paletą uczuć, które temu towarzyszyły; tak pozytywnych, jak i negatywnych. Bohaterowie nie mają łatwych charakterów, ich związek i wszystkie towarzyszące mu okoliczności również do łatwych nie należą, wiec książka aż skrzy się od emocji. Nie ma w niej oczywistych rozwiązań, nie ma jednoznacznych odpowiedzi. Są silni, wiarygodni bohaterowie i potężne uczucie, które może mieć tak samo budującą, jak niszczącą moc.

Izabela Jung "Chuliganka", Czarna Owca, 2013 r.

Książki na wakacje: Anna Klara Majewska "Rok na Majorce"

To lektura idealna na urlop; lekka, dowcipna, pobudzająca apetyt na przygodę życia, miłość życia, podróż życia. Na życie w ogóle; odważne, poza schematami, jakieś. Ta odwaga, swoista brawura najbardziej mi zresztą w tej książce przypadła do gustu.

Jak to zwykle - nie tylko u Hitchkocka - bywa, najpierw jest trzęsienie ziemi, a potem jest tylko ciekawiej. Piękna, niezależna architektka Magda zostawia za sobą wygodny apartament w Wiedniu, niezdecydowanego na wspólną przyszłość bogatego kochanka i wyrusza na Majorkę, na której zawsze pragnęła zamieszkać - oczywiście poza turystycznym sezonem i wyłącznie w otoczeniu autochtonów. Tu szuka spokoju, spełnienia i szczęścia.

Ale marzenia marzeniami, a życie życiem. A to, w tzw. codziennych sprawach nie okazuje się sielanką. Trzeba znaleźć odpowiedni dom, a potem go zaadaptować tak, by nadawał się do wspólnego życia z dorastającym synem, który ma zamienić ekskluzywne warunki na znacznie mniej komfortowe. Trzeba też znaleźć dla siebie jakieś źródło utrzymania, no i polubić zdecydowanie wolniejsze i spokojniejsze tempo, które może doprowadzić do szewskiej pasji. Magda uczy się życia na Majorce i powoli się w nim odnajduje. Pomagają jej w tym nietuzinkowi przyjaciele i pasja, dzięki której kobieta rozkręca całkiem intratny biznes.

No i oczywiście jest też miłość... Uczucie przychodzi zupełnie nieoczekiwanie. Wydaje się, że Magda spotkała księcia z bajki. Bogatego, szarmanckiego i - co najważniejsze - wolnego. Ale to niekoniecznie koniec miłosnych perypetii bohaterki, która ma wyjątkową umiejętność wikłania się w skomplikowane związki...

Nie zdradzę więcej nic, żeby nie popsuć Wam tej lektury. Idealnej na wakacje.

Anna Klara Majewska "Rok na Majorce", Wielka Litera, 2013 r.

Barbara Kosmowska "Ukrainka"

"Ukrainka" to książka tak dobra i równocześnie tak mocno dotykająca dzisiejszego świata, że wróżę jej wielką karierę. Ale wiem też, że jest za dobra i za mocna, by spodobać się wszystkim. To trochę taki "polski wyrzut sumienia", bolesne spojrzenie w lustro. A jednak warto spojrzeć, warto się z tym obrazem zmierzyć, bo to naprawdę znakomita literatura.

Miłość jest w tę historię wpisana od samego początku. Iwanka, śliczna wiolonczelistka z Drohobycza kocha muzykę, kocha Lwów, a nade wszystko kocha zdolnego muzyka Mykołę, który wyjechał do Warszawy "za chlebem". Iwanka wsiada więc z pociąg, zostawia za sobą karierę muzyka, ukochaną matkę i rodzinne miasto i pędzi do chłopaka. Do całkiem obcego dla siebie świata.

Dla wrażliwej, prostolinijnej dziewczyny to świat trudny i niezrozumiały. Pełen niespodzianek, zagadek i pułapek. To równocześnie świat, w którym Iwanka chce się jakoś odnaleźć, w którym usiłuje - ciężką fizyczną pracą - zarobić na lepsze życie. Tak poznaje Polskę; przez pryzmat swoich pracodawców, ludzi, którzy w jakiś sposób stają się jej bliscy.

Oni także są ważni w tej książce. Agata, niedoszła projektantka mody, wrażliwa i zagubiona jak Iwanka, czuje do dziewczyny i sympatię, i szacunek. Jest w tym gronie także sąsiad Agaty, Krystian, nieśmiały chłopak nie mogący wydostać się spod wpływu despotycznej matki, czy fryzjerka Julia, która rozumie Iwankę jak nikt inny.

Te i inne postacie sportretowane są w książce znakomicie, a współczesny kontekst jest tak dobitny, że czujemy się jakbyśmy byli "tu i teraz". Kosmowska rozszerza perspektywę pokazując, że taki jest współczesny świat; wszędzie są ludzie wrażliwi, nadwrażliwi, pryncypialni, konformiści, oszuści, karierowicze, dranie. Ofiary i oprawcy.

Nie zdradzę wiele, jeśli napiszę, że jedną z ofiar jest Iwanka; inteligentna, ciepła, życzliwa, zwyczajnie dobra. I chyba z góry skazana na porażkę w świecie, który nijak nie przystaje do jej dobrego wychowania, wartości, poczucia godności.

Nawet jeśli idzie to w stronę schematu, to autorka zmyślnie i nieco przewrotnie go pokazuje. W tej książce są i schematy, i mnóstwo ich ofiar. Ale przede wszystkim jest kawał dobrej literatury.

Barbara Kosmowska "Ukrainka", Wydawnictwo W.A.B., 2013 r.