Dobre książki 2021 dla dzieci: Emilia Kiereś "Srebrny dzwoneczek" i "Złota gwiazdka"

Książki Emilii Kiereś to fantastyczna kontynuacja "rodzinnej tradycji" powieści dla dzieci i młodzieży autorstwa Małgorzaty Musierowicz (mamy autorki), które w ciepły, przyjazny i niezwykle empatyczny pokazują rodzinę z jej codziennymi radościami i troskami. W ten świat zanurzamy się, jak w coś znajomego i bliskiego. Doskonała lektura dla dzieci i ich rodziców. Bardzo bym chciała, żeby obie książki weszły kiedyś do kanonu szkolnych lektur. Dla dzieci byłaby to piękna literacka podróż, a dla rodziców i nauczycieli bezcenna lekcja empatii. 

"Srebrny dzwoneczek" to idealna lektura lektura dla dzieci, przed którymi stają nowe wyzwania, czyli.... właściwie dla wszystkich, bo przecież dorastanie to czas nieustających zmian i wyzwań. Marysia szykuje się do pierwszej klasy. Dla dziewczynki to potężny stres, który nie pozwala jej cieszyć się wakacjami i letnią beztroską. Do niepewności związanej z nową życiową rolą,  uczennicy, dochodzi obawa o to, jak zmieni się jej życie po narodzinach braciszka. Wszystko, ci w życiu dziewczynki było pewne, stabilne i oswojone ma się zmienić w najbliższym czasie. A Marysia nie należy do osób, które pewnie idą przez życie niczym się nie przejmując. Wręcz przeciwnie. Jej delikatna, wrażliwa natura potrzebuje czasu i wsparcia, by zaakceptować zmiany. Pomoc przychodzi z nieoczekiwanej strony...  Szczypta wyobraźni, odrobina magii i sprzyjająca aura to recepta na lęk i niepewność dziewczynki. To co nieznane, może być przecież fascynującą przygodą. W taką niezwykłą podróż zabiera nas autorka wraz z Marysią w tej książce. To podróż pełna optymizmu, nadziei i dobrej energii. I pięknych, kolorowych ilustracji. 

"Złota gwiazdka" to lektura w sam raz na świąteczny czas. Kontynuacja "Srebrnego dzwoneczka" dzieje się w okresie przed Bożym Narodzeniem. Bohater opowieści, 9-letni Antek (młodszy braciszek Marysi ze "Srebrnego dzwoneczka"), spędza święta  z u cioci Ani i wujka Eryka. Chłopiec nie czuje się tu dobrze. Uwaga wszystkich skupia się na jego młodszym bracie, Stanisławie. Antkowi brakuje statusu "najmłodszego", którym wszyscy się interesują i spełniają jego zachcianki. Czuje się opuszczony i zaniedbany. Ale święta to magiczny czas, więc odrobina magii zmienia zupełnie sytuację. I znów, jak to u Emilii Kiereś, dostajemy potężną dawkę cudownej energii, miłości, wiary i nadziei. 

To, co nieustannie zachwyca u Kiereś (podobnie jak u Musierowicz), to piękny obraz rodziny, która obdarza się miłością, czułością i zrozumieniem. To zwykła-niezwykła  rodzina, która ma zwyczajne troski, nie jest doskonała, ale jest ze sobą blisko, rozmawia ze sobą szczerze, traktuje się po partnersku i z szacunkiem. Dzieci w tej rodzinie są podmiotami, mają swoje zdanie, są traktowane poważnie i z godnością. 

Bardzo bym chciała, żeby obie książki weszły kiedyś do kanonu szkolnych lektur. Dla dzieci byłaby to fantastyczna literacka podróż, a dla rodziców i nauczycieli bezcenna lekcja. 

Emilia Kiereś "Srebrny dzwoneczek", rys. Małgorzata Musierowicz, Harperkids, 2021 r. 

Emilia Kiereś "Złota gwiazdka", rys. Małgorzata Musierowicz, Harperkids, 2021 r. 

"Roślinna kuchnia miłości. Gotuj, jedz, kochaj" Ida Kulawik, Katarzyna Cichoń, Katarzyna Czarnecka

To książka o miłości do jedzenia i jedzeniu tworzonym z miłością. Pokarmem miłości są rośliny, a eksperyment, odwaga i łamanie stereotypów są wpisane w to uczucie. W zamian dostajemy bogactwo smaków i zapachów. Zmysły szaleją!

Sto przepisów dla każdego. Bardziej i mniej zaawansowanych w sztukę kulinarną. Prostych i bardziej skomplikowanych. Co je łączy? Miłość do natury. Szacunek do tego, co dostajemy od natury. Uważność, Świadomość wyboru. Prostota produktu i wyrafinowanie smaku. 

Można gotować i cieszyć się tym. Można celebrować jedzenie każdego dnia ciesząc się nim z najbliższymi. Autorki tej książki włożyły w nią wiedzę, doświadczenie i... serce. Przekonują, że to właśnie w sercu rodzi się smak - dobry, zdrowy smak. Wartościowy smak. 

„Eksperymentujmy, bawmy się gotowaniem i jedzeniem, przełamujmy swoje przyzwyczajenia i próbujmy nowych składników! I — co najważniejsze, dajmy szansę roślinom — pokarmom miłości.” - piszą we wstępie Ida Kulawik, autorka bloga Veganbanda, Katarzyna Cichoń i Katarzyna Czarnecka. I rozkochują nas w energetycznych śniadaniach, pożywnych obiadach i zmysłowych deserach, a nawet eliksirach miłości. Na słodko i na wytrawnie. To miłość dojrzała i mądra, bo sprzyja naszemu zdrowiu i długiemu życiu. "Każdy przepis zawiera pokarmy miłosne, które na cześć Afrodyty określa się mianem afrodyzjaków." - piszą autorki. I serwują nam dania, które każą smakować wszystkimi zmysłami - nie tylko smakować, czuć, ale też ...słuchać i dotykać. 

Tę książkę się czyta i... smakuje. A  właściwie można ją "jeść oczami". Znakomite zdjęcia oddają klimat naturalności, domowego ciepła, bliskości. Są jak obrazy malowane z pasją i miłością; energetyczne, klimatyczne, rozgrzewające od środka, apetyczne. Gorące, kiedy trzeba, subtelne Wszystkie zmysły szaleją. Apetyt rośnie z każdą stroną. 

"Roślinna kuchnia miłości. Gotuj, jedz, kochaj" Ida Kulawik, Katarzyna Cichoń, Katarzyna Czarnecka, Słowne, 2021 r. 

Joanna Jodełka "Pamiętnik karła"

 foto Marek Czachorowski

Wielki powrót sióstr Raj. Czy pamiętnik słynnego karła to odpowiedź na kryminalną intrygę? Rozmowa z pisarką Joanną Jodełką. 

Siostry Raj powróciły w drugiej części cyklu pod tytułem Pamiętnik Karła i dobrze, bo już nie mogłam się doczekać. W pierwszej części ich relacje były, oględnie mówiąc, napięte, czy teraz jest już „rajsko”?

JJ. Dokładnie jak w raju. Przyjemnie, ale gdzieś z drzewa zwisa wąż i tylko czeka, żeby podszepnąć bardzo złą radę. Siostry Raj, Tycjana i Angelina poznały się dopiero po pogrzebie ojca. Razem popadły w tarapaty i to je zbliżyło, ale też wszystkiego o sobie jeszcze nie wiedzą. A poza tym kłócą się między sobą jak to siostry.

Ale też stają za sobą murem, gdy jednej z nich grozi niebezpieczeństwo?

JJ. To oczywiste! Gdy jedna trafia do aresztu, druga robi wszystko, by jej pomóc, nawet jeśli w duchu powtarza sobie: „A nie mówiłam!”. Na wymówki jest zawsze czas, ale działać trzeba natychmiast, tym bardziej że gdzieś czai się niebezpieczeństwo. Tym razem umiera znajoma ich ciotki. Można by powiedzieć, że bogatej starszej pani zdarzył się nieszczęśliwy wypadek, gdyby nie to, że kobieta przeczuwała, że ktoś chce się jej pozbyć. Podejrzani są wszyscy: nowy małżonek, pasierb, dzieci a nawet jedna z sióstr Raj, sprawa musi się więc wyjaśnić.

Czy siostrom znowu przydaje się ich praca? Jedna jest przecież konserwatorką zabytków, druga charakteryzatorką teatralną, to nie są zbyt bojowe umiejętności…

 JJ. Może i nie są… ale to bardzo inteligentne dziewczyny. Za najlepszą definicję inteligencji uważam taką, która mówi, że jest to umiejętność rozwiązywania nieznanych problemów.  Ale rozwiązać je można tylko dzięki temu, co już znamy. Poza tym Tycjana trenowała kiedyś szermierkę i zdarza się jej czasami użyć broni, nie do końca białej i nie zawsze z dobrym skutkiem, ale zawsze z bojowym nastawieniem.  

W pierwszej części pod tytułem Córka nieboszczyka pojawił się wątek masoński, malarstwo miniaturowe. Czy w Pamiętniku karła też możemy się spodziewać spisków i sztuki sprzed lat?

JJ. Na pewno pojawi się jeden kabalista i pomnik Golema, który nie bez powodu stoi w Poznaniu, ale przede wszystkim w tej części zagości tytułowa postać, czyli Józef Boruwłaski i jego pamiętniki. Zafascynowała mnie ta niezwykła postać doby oświecenia i początków następnej epoki – Józef Boruwłaski żył dziewięćdziesiąt dziewięć lat, czyli prawie tyle, ile miał centymetrów wzrostu i był prawdziwym celebrytą! Znał chyba wszystkich królów ówczesnej Europy, przede wszystkim dlatego, że oni chcieli go znać. Napisał też bestseler…

 Tytułowy pamiętnik?

JJ. Tak! Napisał pamiętnik, opatrując go tytułem, który w skrócie mógłby brzmieć – „Pamiętnik niezwykle słynnego karła”. Była to pozycja wydana kilkakrotnie w trzech językach niemieckim, angielskim i francuskim. Przyniosła mu uznanie i pokaźny dochód. Ma też Boruwłaski swój pomnik w ratuszu jednego z angielskich miast. Pomnik naturalnych rozmiarów…  W Durham bowiem dożył swych dni jako szanowany obywatel tego miasta.

Czy będzie trzecia część cyklu o siostrach Raj?

JJ. Oczywiście. Jest przecież jeszcze kilka wątków, które trzeba rozwiązać i zakończyć kilka osobistych spraw rodzinnych. Tym razem tłem dla poczynań sióstr Raj będą czasy baroku i pompy funebris, a to bardzo ciekawe. Tytuł to Taniec śmierci. Tymczasem zapraszam do lektury Pamiętnika karła.

Dziękuję za rozmowę. 

Joanna Jodełka "Pamiętnik karła", Rebis, 2021 r. 

Małgorzata Gutowska Adamczyk "Osiedle Sielanka. Nieznajoma"

Takiej książki potrzebowałam na ten trudny pandemiczny czas! Ciepłej, dowcipnej, mądrej i pięknie napisanej. O ludziach i dla ludzi. "Osiedle Sielanka" otula jak ciepły koc i koi jak kubek gorącej herbaty z malinami. Wycisza i daje nadzieję. Ma cudowne, terapeutyczne działanie. 

Fryzjerka Beata wie wszystko o wszystkich. To w jej salonie Czar splatają się ścieżki mieszkańców osiedla Sielanka. Tych starych, rdzennych i tych nowych, zwanych pogardliwie przez tych pierwszych "imigrantami". Każda postać ma charakter, każda jest "jakaś". 

Emerytowana nauczycielka Maria traktuje wszystkich protekcjonalnie, jakby byli jej uczniami. Ale ma też niezłą intuicję i doświadczenie, które przydają się kiedy trzeba. Profesorowa Jaskólska pisze poradniki psychologiczne i zbiera puste butelki po wódce spacerując z czterema psami o wdzięcznych rybich imionach. Duży Rycho ma słabość do alkoholu i miękkie serce. Za swoją powierniczkę wybrał Profesorową, bo przecież ona najwięcej wie o ludzkich uczuciach. Jest jeszcze Ala, która przechodzi kryzys w małżeństwie i spotyka na swojej drodze architekta Stefana. 

Historia toczy się lekko, dowcipnie i bardzo, bardzo przyjaźnie. Klimat powieści przypomina cudowne książki Małgorzaty Musierowicz. Aż chce się wejść w ten świat, zanurzyć w nim i być z jej bohaterami. Ten świat nie jest ani dobry, ani zły. Jest bardzo zwyczajny, ale ludzie są w nim najważniejsi - dla siebie nawzajem. Ten sielski klimat doskonale oddają ilustracje Joanny Klimaszewskiej. W tej książce naprawdę trudno się nie zakochać. 

Małgorzata Gutowska Adamczyk "Osiedle Sielanka. Nieznajoma", Prószyński i S-ka, 2020 r. 

Sylwia Koperska "Wilczyca"

Dużym atutem tej powieści jest tempo. "Wilczyca" pędzi tak, że trudno złapać oddech. Widać w tym temperament i determinację autorki, by wciągnąć czytelników w swój świat; zaintrygować, zaszokować. To świat pełen blichtru, łatwych pieniędzy, a przy tym okrutny i bezwzględny. Chodzi w nim o jedno: przetrwać.   

O Karolinie wiemy, że jest młoda, wrażliwa, niedoświadczona, pięknie gra na pianinie, ma bogatych rodziców, a jej największym problemem jest toksyczna relacja z matką. I nie chodzi o zwykłe kłótnie między matką a córką. Matka Karoliny w wyrafinowany sposób znęca się nad nią psychicznie i fizycznie, co właściwie jest punktem wyjścia do dalszych decyzji życiowych dziewczyny. 

Poszukując akceptacji i dążąc za wszelką cenę do samodzielności Karolina zaczyna swoją przygodę ze środowiskiem gdańskich gangsterów (przy okazji poznaje nawet słynnego "Nikosia), rozsmakowuje się w dużych pieniądzach, doskonale się przy tym bawiąc. 

Otrzeźwienie, bardzo bolesne, przychodzi w areszcie. Ten etap życia dziewczyny poznajemy bardzo dokładnie, szczegóły są drastyczne, co uwiarygadnia efekt traumy. "Nigdy już tu nie wrócę" - mówi Karolina opuszczając więzienną celę. I jest w tych słowach zapowiedź zmiany, która rzeczywiście zachodzi. Tylko czy rzeczywiście tak łatwo uciec od siebie, od swojej rodziny i starych znajomych? Wybawieniem ma być ukochany, który zjawia się niczym książę z bajki (mam wrażenie, że autorka celowo poleciała "Harlequinem"), ale wydaje się, że happy end, którym kończy się książka to dopiero zapowiedź niezłej burzy z piorunami. 

Czekam więc na dalszy ciąg, bo to historia odważna i nietuzinkowa (coś mi mówi, że będzie i morał). Gdyby jeszcze powycinać nadmiar słodkich przymiotników, które językowo nijak nie grają z  brawurową i wcale nie cukierkową fabułą, byłoby idealnie.  

Sylwia Koperska "Wilczyca", Prószyński i S-ka, 2020

Joanna Łopusińska "Śmierć i Małgorzata"

Mocny początek, intrygująca fabuła, dobrze utrzymane tempo. To dobra prognoza na kolejne książki Joanny Łopusińskiej. Jeszcze o niej usłyszymy.

Henryk Wieroński znajduje ciało swojej byłej narzeczonej w jej sypialni. Małgorzata została przed śmiercią brutalnie pobita. Samobójstwo czy zabójstwo? Przypadek, zemsta, kłótnia kochanków? Nic tu do siebie nie pasuje. I nic nie jest takim, jak się na początku wydaje.

Śledztwo jest wyjątkowe trudne. Na pierwszy rzut oka wszystko wskazuje na winę byłego narzeczonego. On sam ma tę świadomość, widzi, że został w coś uwikłany i tym bardziej angażuje się w poszukiwania sprawcy. Duet sprytnej pani prokurator Roch i inspektora Molskiego nie daje się zwieść pozorom. Ale w tej książce nie o kryminalne śledztwo w gruncie rzeczy chodzi. 

Kluczowa jest bowiem postać Małgorzaty. Żywej Małgorzaty. Poznając jej życie wchodzimy w prawdziwy labirynt; tajemnic, zagadek, sekretów. Autorka prowadzi nas bardzo krętą ścieżką, a przy okazji wodzi trochę na nos. Ciekawym zabiegiem jest dwutorowa narracja, która znakomicie podbija efekt zapętlenia akcji. 

Dostajemy całkiem sprawny kryminał z elementami thrillera psychologicznego. Jestem przekonana, że Joanna Łopusińska dopiero się rozkręca. A ten debiut naprawdę dobrze wróży. 

Joanna Łopusińska "Śmierć i Małgorzata", Rebis, 2020

Wojciech Chmielarz „Wyrwa”

Tytułowa wyrwa to pustka, dotkliwy brak. To coś, czego nic nie zmieni i nikt nie wypełni. To opowieść o stracie i poszukiwaniu. O tajemnicy i drodze do prawdy, która ma wiele odsłon.

Ci, którzy spodziewali się po nowej książce Chmielarza kryminału – zdziwią się. Ale nie rozczarują. Bo choć „Wyrwa” nie jest historią zbrodni i śledztwa to mamy tu elementy doskonale znane z poprzednich, świetnych zresztą, książek autora: śmierć, tajemnicę, poszukiwanie prawdy, zaskakującą pointę.

Rodzinę Macieja Tomskiego poznajemy w dramatycznym momencie - jego żona Janina ginie w wypadku samochodowym w drodze powrotnej do domu ze służbowego wyjazdu. Maciek zostaje sam z dwiema córeczkami i całym mnóstwem pytań, na które nie znajduje odpowiedzi. Jedno z nich wyłania się na pierwszy plan: gdzie i dlaczego doszło do tragedii? Bo, okazuje się, że nie było żadnego służbowego wyjazdu. A wypadek wcale nie był wypadkiem.

I tak portret rodziny jak z obrazka zaczyna mieć grube rysy. Nic nie wygląda tak jak mogło się nam na początku wydawać. Ani relacje Macieja i Janiny, ani ich kariery zawodowe, ani rodzinna sielanka. Śmierć kobiety niczego nie kończy, nie zamyka. Wręcz przeciwnie. Otwiera kolejne drzwi do historii, która zmieni życie całej rodziny.

Razem z Maćkiem zagłębiamy się w prywatne śledztwo, które ma nas zaprowadzić do prawdy. Ale w tej opowieści nie ma jednej prawdy. Nie ma jednej odpowiedzi. I w tym tkwi siła tej książki.

Bardzo cenię twórczość Wojciecha Chmielarza. Doskonałe „Żmijowisko”, bardzo dobra „Rysa”. Ale w „Wyrwie” jest coś, co szczególnie mnie urzekło. To jakiś rodzaj spokoju, subtelności, który bije z powieści. Spokoju, którego źródłem jest rozpacz, gniew, ale za którym stoi też głęboka, życiowa mądrość. Tak, „Wyrwa” jest książką mądrą, dojrzałą, głęboką. Mówiącą o moralnych wyborach bez moralizowania. O uczuciach - najtrudniejszych uczuciach - z empatią. O życiu takim, jakie ono jest; ani dobre ani złe. Dokładnie takie, jakie sobie sami stworzymy. I nic nikomu do tego.

 Wojciech Chmielarz „Wyrwa”, Marginesy, 2020 r.

Krzysztof Domaradzki "Detoks"

 

Z uwagą śledzę debiuty polskich autorów, szczególnie tych, którzy biorą na warsztat kryminały. W przypadku Krzysztofa Domaradzkiego mogę z pełnym przekonaniem powiedzieć, że jego „Detoks” to niezwykle obiecujący debiut.

Autor postawił na sprawdzone motywy i dobrze na tym wyszedł. Jest więc zamordowana młoda dziewczyna, jest ostry glina, który boryka się z osobistymi problemami, jest półświatek, ludzkie słabości  i jest w końcu Łódź, w której surowej, szaro-brudnej przestrzeni rozgrywa się akcja.

Ostry glina to Tomek Kawęcki, który o ile dobrze radzi sobie w pracy, o tyle kompletnie nie radzi sobie w życiu. Jego największym problemem jest alkohol, który rujnuje mu życie osobiste. Ostatnią szansą na utrzymanie się na powierzchni jest dla niego rozwikłanie sprawy brutalnego zabójstwa młodej dziewczyny – tym trudniejszej, że nie ma motywu ani śladów. Kawęcki może więc liczyć tylko na swoją intuicję, inteligencję, dociekliwość i determinację. I robi z nich naprawdę dobry użytek.

Drugi plan tej historii jest nie mniej interesujący. Mamy tu środowisko wykładowców akademickich, studentów, prawników i  - nie tak zupełnie na drugim biegunie - łódzki półświatek. Przy Łodzi warto się na chwilę zatrzymać, bo obraz miasta stworzony przez Domaradzkiego jest niezwykle sugestywny i interesujący. Łódź w „Detoksie” to miasto sprzeczności i kontrastów. Wielki potencjał, nieograniczone możliwości, duże pieniądze. I z drugiej strony brudne, zaniedbane przestrzenie, sfrustrowani ludzie, mroczne tajemnice. Łódź to miasto, które daje nadzieję i bezwzględnie ją niszczy. To miasto straconych iluzji i przegranych szans. Miasto, które wciąga jak narkotyk. I niszczy bez skrupułów.

Bardzo mi się ten obraz spodobał, bo to Łódź jaką i ja znam. Hipnotyczna, odpychająca i przyciągająca zarazem. Doskonale wręcz pasująca do klimatu tej książki. Czekam więc na więcej, bo „Detoks” – ze swoim brudnym gliną i brudną Łodzią - ma potencjał solidnego miejskiego kryminału, który z powodzeniem można rozwinąć w serię.

 Krzysztof Domaradzki „Detoks”, Czarna Owca

Igor Brejdygant "Szadź"

 

„Szadź” to gotowy scenariusz na film. I najlepszy polski kryminał, jaki w tym roku przeczytałam.

Od początku znamy mordercę. Poznajemy go bardzo dokładnie, krok po kroku, mamy więc szansę „wejść  w jego skórę”. To dobry zabieg, bo morderca to nie byle kto. Psychopata jakich mało. I jak na dobrego psychopatę przystało – jest doskonale zakamuflowany. Perspektywa mordercy jest o tyle ciekawa, że daje nam dokładny wgląd w jego otoczenie społeczne i obnaża wszechobecną hipokryzję.

Druga perspektywa jest nie mniej ciekawa. Poznajemy przyszłą ofiarę mordercy. Naiwna, uduchowiona studentka z ubogiej rodziny, marząca o wielkiej miłości. Nie interesują jej rówieśnicy – są nudni i przewidywalni. Natomiast poznany w internecie mężczyzna wydaje się idealny – dojrzały, inteligentny, empatyczny, o rozległych zainteresowaniach. W rzeczywistości okazuje się nie mniej interesujący. Przynęta złapała haczyk. Zmierzamy do tragicznego finału.

Ale jest jeszcze trzecia perspektywa. Śledztwo w sprawie pierwszej ofiary psychopaty prowadzi nietuzinkowa komisarz Agnieszka Polkowska. Ambitna, zaangażowana, bezkompromisowa. Z pokręconym życiorysem. Z oryginalnymi poglądami na pracę i życie. Ale skuteczna jak mało kto. Policjantka wie, że jej przeciwnik jest niezwykle wymagający i poprzeczka została postawiona bardzo wysoko. Nie wie tylko, że osobiście będzie musiała się z nim zmierzyć.

Tyle o fabule, żeby nie zdradzić za dużo. Bo choć od początku wiemy, kto zabił, nie wiemy dlaczego. A w tym tkwi klucz do tej całej historii. Prostej, inteligentnej, filmowej. Działającej na wyobraźnię i budzącej niepokój. Nieprzekombinowanej, ale sprytnie przemyślanej. Starannie skonstruowanej i napisanej. Wygląda na to, że Zygmunt Miłoszewski doczekał się godnego przeciwnika na arenie polskich powieści kryminalnych.

Igor Brejdygant „Szadź”, Marginesy 

Piotr Ambroziewicz "Złote lata polskiej chuliganerii. 1950-1960"

Bikiniarze, zadymiarze, buntownicy, skandaliści i pospolici bandyci. Okazuje się, że chuligaństwo to pojęcie szerokie, nieoczywiste i ewolujące. W Polsce ma swoją długą, bogatą i barwną tradycję. Warto bliżej mu się przyjrzeć.

Piotr Ambroziewicz podszedł do tematu z pasją i naukowym zacięciem. Przede wszystkim wziął na warsztat samo pojęcie "chuligaństwa", wnikliwie analizując jego pochodzenie i rozwiewając przy okazji kilka mitów. Bardzo istotne w tej badawczej ścieżce jest dla autora to, co mieści się w definicji chuligana, ale również to, kim na pewno chuliganem nie był i nie jest.

Ambroziewicz odwołuje się do historii sięgającej okresu głębokiego PRL-u, bardzo dokładnie przyglądając się m.in. subkulturze bikiniarzy, czy politycznych rozłamowców i grubą kreską oddzielając ich od pospolitych przestępców. Zwraca przy tym uwagę, że w pewnym okresie wszystkie te grupy były wrzucane do jednego worka pod hasłem "Chuligani".

Wreszcie  Ambroziewicz pokazuje prawdziwych chuliganów; tych, z którymi polski wymiar sprawiedliwości musiał sobie jakoś radzić. Czy sobie radził? Autor odwołuje się do procesów sądowych, ale też pokazuje tzw. społeczny osąd pospolitej łobuzerii, który zmieniał się na przestrzeni lat. Tu wielka rola materiałów źródłowych, do których odwołuje się Ambroziewicz, w szczególności artykułów prasowych. Prawdziwym smaczkiem są fragmenty "Złego" Tyrmanda (absolutna klasyka warszawskiej "bandyterki") i jego "Dzienników" (piękna pochwała "bikiniarstwa"!).

Polskie władze w latach 1950-1960 wydały prawdziwą wojnę chuliganerii. W rzeczywistości była to desperacka obrona systemu, któremu zagrażało niemal wszystko nad czym nie było odgórnej kontroli: od swobodnych wypowiedzi, przez "nieobyczajne" zachowania, po kolorowe ubrania i jazzową muzykę. Tymczasem zagrożenie było prawdziwe i poważne - nazywało się pospolita przestępczość, z którą nie tak łatwo było wygrać.

Niektóre historie przywoływane przez Ambroziewicza mrożą krew w żyłach. Inne wywołują szczery śmiech. Całość smakowita i pouczająca.

 Piotr Ambroziewicz "Złote lata polskiej chuliganerii. 1950-1960", PWN, 2018

Iwona Kienzler "Prowokatorka. Fascynujące życie Marii Dąbrowskiej"

Jestem zadeklarowaną miłośniczką "Dzienników" Marii Dąbrowskiej, a lektura "Prowokatorki" znakomicie je podsumowuje i uzupełnia. Dostajemy portret wyjątkowej kobiety - pisarki, żony, kochanki. Kobiety obdarzonej wyjątkowym talentem i charyzmą. Wrażliwej, empatycznej, ale też silnej, namiętnej, narcystycznej.

Jest w tej książce to, co o Marii Dąbrowskiej wiemy i czego nie wiemy. Tego drugiego jest zresztą znacznie więcej. To że  Dąbrowska była doskonałą obserwatorką życia społecznego, politycznego, gospodarczego, a swoje obserwacje potrafiła z wielkim talentem przelać na papier - to wiemy nawet z lekcji języka polskiego. To że "Noce i dnie" to powieść jej życia - oparta zresztą na doświadczeniach z jej życia - to również wiedza powszechnie znana.

Ale niech nie zwiedzie nas wizerunek subtelnej, niepozornej starszej pani w prostej fryzurze. Maria Dąbrowska była kobietą z krwi i kości! Wulkanem emocji, namiętności, pasji. To miłość prowadziła ją przez całe życie, od lat wczesnej młodości. To miłość nadawała sens jej życiu i dawała paliwo do twórczej pracy. To w miłości szukała spełnienia, bezwarunkowej akceptacji, szczęścia. A z tą miłością bywało bardzo różnie.... Już pierwsze małżeństwo z Marianem Dąbrowskim było istną huśtawką nastrojów i emocji. Małżonkowie kochali się z taką samą pasją, z jaką się ranili i zdradzali. Ale przedwczesna śmierć męża na długo położyła się cieniem na życiu Marii i właściwie do końca jej życia to Marian pozostał największą miłością jej życia.

Kolejny związek ze znacznie starszym i żonatym (!) Stanisławem Stempowskim był bardzo odważny obyczajowo jak na owe czasy. Ten zakazany romans przeszedł w wieloletni, szczęśliwy związek, w którym z czasem więcej było partnerstwa, oddania, wzajemnej atencji i opieki, niż miłości.

Ale Stanisław to dla Marii było za mało. Jej kolejne romanse, miłostki, zauroczenia, flirty stały się nieodłącznym elementem ich wspólnego życia. Związek z pisarką Anną Kowalską (z czasem zamieszkały razem) był właściwie kwintesencją tego, czego Dąbrowska szukała w życiu. A szukała adoracji, uwielbienia, podporządkowania swoim pasjom i potrzebom, bezwzględnej akceptacji. W zamian dawała swoją uwagę i obecność. Tu odsyłam do "Dzienników" Anny Kowalskiej, które dobitnie oddają tę nierówną relację.

Nie ma wątpliwości, że Maria Dąbrowska nie była tuzinkową kobietą i w sensie obyczajowym daleko wyprzedzała czasy, w których żyła. Świadoma swojego talentu, wartości, pozycji, potrafiła robić z nich taki użytek, jaki chciała. Również w relacjach z innymi ludźmi. I jakkolwiek te relacje były trudne i skomplikowane, nie ma wątpliwości, że życie z Dąbrowską nie było nudne. 

Iwona Kienzler "Prowokatorka. Fascynujące życie Marii Dąbrowskiej", Bellona, 2018 r.

Ewa Rzechorzek "Moda Polska Warszawa"

To było kultowe miejsce. Tu spełniały się marzenia o wielkim świecie, o którym w zgrzebnym PRL-u można było tylko pomarzyć. Tu Polki rozkwitały, piękniały i mogły bez kompleksów konkurować z najmodniejszymi Paryżankami. Można powiedzieć, że „Moda Polska” była fenomenem  swoich czasów – na przekór szarości i bylejakości komuny.

Zacznę od tego, że sama, jako młoda dziewczyna, byłam stałą klientką Mody Polskiej. Ten sklep różnił się wszystkim od pozostałych obiektów handlowych z "konfekcją odzieżową". Był przestronny, urządzony z nowoczesną prostotą, a zarazem elegancją, ubrania były dobrze wyeksponowane, a za ladami stały zadbane, ładnie ubrane panie (które, swoją drogą, zawsze trochę "zadzierały głowę").

Wizyta w "Modzie Polskiej" była wydarzeniem. Prawdziwym świętem. Tu pachniało (dosłownie) wielkim światem, a ubrania dostępne na wyciągnięcie niczym nie przypominały tych znanych z polskich ulic. Były inne; kolorowe, oryginalne, zaprojektowane z rozmachem, dziś powiedzielibyśmy: "trendseterskie". Powiew luksusu dawała bielizna Tryumph i puder Yardley'a - absolutne rarytasy w tamtych czasach. 

Skąd w szarym, nieciekawym, równającym wszystkich do tego samego poziomu PRL-u taki kolorowy ptak?  Wszystko zaczęło się od niezwykłej, charyzmatycznej Jadwigi Grabowskiej, która  w 1946 roku obrała sobie misję "odbudowy polskiej kobiety". Hołdująca przedwojennej elegancji, dobrym manierom i tzw. klasie nie mogła znieść pospolitej, zaniedbanej Polki, która nie dość, że nie potrafiła się ubrać, to nie wiedziała nawet, jak się czesać, poruszać, malować. Nic dziwnego, biedny, zrujnowany po wojnie kraj, ogarnięty falą komunistycznej "odnowy", przybrał kierunek, w którym takie wartości, jak szyk, elegancja, klasa, kompletnie nie miały racji bytu. Zgrzebność i niewyróżnianie się z tłumu były bardzo dobrze widziane - świadczyły o doskonałej akomodacji w systemie.

Ale przecież kobiety zawsze chcą się wyróżniać! I tu Grabowska trafiła na podatny grunt. Polki potrzebowały piękna i świeżości, a kierowniczka artystyczna "Mody Polskiej" im to dawała. Silną ręką trzymała cały zespół ludzi; od projektantów, przez krawców, po modelki, którzy stworzyli nie tylko "dom mody", ale cały styl, na którym wyrosło kilka pokoleń Polek. "Moda Polska" nie tylko ubierała, ale też uczyła, kreowała, wychowywała. Nadawała ton. Ubrania z "Mody Polskiej" były przedmiotem pożądania, dawały poczucie wyjątkowości, przynależności do wyższej klasy. Przybliżały nas do świata. Dawały radość.

Jak to się udawało? To była przede wszystkim zasługa ludzi, których gromadziła wokół siebie "Moda Polska". Kreatywnych, zdolnych,  wychodzących poza PRL-owski schemat. Ludzi z wyobraźnią i pasją. Odważnych. O nich również jest ta książka. I oczywiście o ubraniach - niektóre z nich do dzisiaj są w mojej szafie. Zupełnie się nie zestarzały. 

Ewa Rzechorzek "Moda Polska Warszawa", PWN, 2018 r. 

Bartosz Szczygielski, „Krew”

Opresyjny klimat i szybkie tempo akcji to znaki firmowe tej powieści.  Prowadzona dwutorowo (i brawurowo) fabuła wprowadza nas w świat pełen chciwości, okrucieństwa, wszechobecnego zła.

Ten świat zamknięty jest w sposób dosłowny. Bohater pierwszego wątku, komisarz Gabriel Byś jest pacjentem szpitala psychiatrycznego, zaś prostytutka Kaśka przyjmuje klientów pod czujnym okiem ochroniarza.  Zarówno komisarz, jak i dziewczyna znajdują się w sytuacji klaustrofobicznej – on zamknięty w szpitalu bez klamek, oszołomiony lekami i przebytą traumą, ona  - wykorzystywana w sposób niewolniczy, odcięta od kontaktu ze światem,  w zamkniętym mieszkaniu, z którego może jedynie wyskoczyć przez okno.  

Ten mroczny, duszny klimat zakłócają nieoczekiwane zdarzenia. W szpitalu dochodzi do makabrycznego odkrycia, a w efekcie do zbrodni, która mobilizuje komisarza Bysia do działania. Tyle że śledztwo w Tworkach to nie lada wyzwanie, tym bardziej, że rzeczywistość płynnie przechodzi w zaburzone psychotropami wizje. 

Nie wiadomo, co jest prawdą, a co mrocznym wyobrażeniem. Co nie zmienia faktu, że atmosfera grozy wisi w powietrzu, a do jednej makabreski dołącza następna.

W życiu dziewczyny również zachodzi zmiana. Skonfrontowana w drastyczny sposób ze swoimi oprawcami, uświadamia sobie, że jedynym ratunkiem przed śmiercią jest dla niej ucieczka. Ale czy to rzeczywiście będzie wyzwolenie, czy początek kolejnej gehenny?  Tu akcja wręcz pędzi i od jednego koszmaru przechodzimy do kolejnego, niemal namacalnie czując ból i cierpienie ofiar. Handel ludźmi, narkotyki, niewolnicza praca. To tylko kilka elementów z tego wątku, który wywołuje dreszcz odrazy i strachu. Czy z tej matni jest ucieczka? Na to pytanie nieprędko dostaniemy odpowiedź i być może nie taką, na jaką z niecierpliwością czekamy.

Szczygielski to mistrz budowania napięcia. Przeplata wątki tak, by na moment odetchnąć od jednego mrocznego klimatu i za moment popaść w jeszcze gorszą opresyjną rzeczywistość. Do finału zmierzamy w sprinterskim tempie, chcąc wreszcie odetchnąć z ulgą. Ale autor nie ułatwia nam tego, raz za razem podkręcając i tak wysokie już tony. Jest krwiście, groźnie, klaustrofobicznie.  Zło przybiera różne oblicza, dotykając nas niemal w fizyczny sposób.

„Krew” jest dobitna, dosadna, bolesna. Mocno burzy krew.

 Bartosz Szczygielski „Krew”, W.A.B., 2017.

Dobre książki pod choinkę: Agata Hącia "Co robi język za zębami?"

Dla młodszych i starszych. Dla miłośników ojczystego języka, ale też dla zwykłych ciekawskich. Jestem pod wielkim wrażeniem "Co robi język za zębami?", bo to książka która bawi i uczy. Mądra, dowcipna, ale przede wszystkim bardzo przyjazna dla czytelnika. 

To książka z serii "rodzinnych", gdyż sięgną po nią dzieci, ich rodzice i dziadkowie. I każdy znajdzie coś dla siebie. Najmłodsi czytelnicy zachwycą się pięknymi ilustracjami Macieja Szymanowicza, które są doskonałym uzupełnieniem językowego przekazu. Dla nich są też „Hopsasanki, wygibanki, powtarzanki” czyli propozycje zabawy z językiem. Starsi będą mogli poćwiczyć "łamańce" językowe, albo przypomnieć sobie znane powiedzenia i przysłowia.

Ale  - co istotne - Agata Hącia nie poucza, ale zaciekawia, rozbawia i, jakby przy okazji, uczy. Komu i kiedy mówić dzień dobry?Jak okazywać szacunek starszym, a jak szefom? Podkoszulek czy podkoszulka?

Autorka podpowiada, jak korzystać z języka i słów, które mają wielorakie znaczenia. Przybliża pojęcie związków frazeologicznych, czyli czegoś z czym na co dzień mamy do czynienia, ale niekoniecznie wiemy, skąd się wzięło i co tak naprawdę oznacza. Prostymi metodami pozwala "rozruszać" naszą mowę, tak by brzmieć wyraźnie i poprawnie.

To książka, którą można otworzyć na dowolnej stronie i utonąć w niej na długo. Zacząć od końca, by z niecierpliwością sięgnąć do początku. Bo wszędzie znajdziemy coś, co nas wciągnie, zaskoczy, zachwyci. Pojęcie "kultura języka" nabiera tu zupełnie nowego znaczenia. Bez nadęcia, ale  przystępnie, przyjaźnie i praktycznie.

Agata Hącia "Co robi język za zębami? Poprawna polszczyzna dla najmłodszych", ilustracje Maciej Szymanowicz, PWN, 2017 r.

Dobre książki pod choinkę: "Polak NieNażarty", "Na szczęście"

Dwie fantastyczne książki na prezent. Dla prawdziwych smakoszy. Zapewniam, że zostaną z Wami na zawsze. Pierwsza to "Polak NieNażarty" Gosi Molskiej - coś dla osób mających apetyt na dobre jedzenie. Natomiast "Na szczęście. Przewodnik po świadomym życiu na cały rok" duetu Karoliny i Macieła Szaciłło to pozycja dla osób również z wielkim apetytem na dobre życie.

"Polak NieNażarty" to solidny kawał opowieści o polskiej kuchni oraz spora garść przepisów. To podróż kulinarna, regionalna i historyczna. Z humorem i kobiecą wnikliwością. Zaskakująca i zachwycająca. Prawdziwa perełka.  

Zacznę od tego, że to piękna książka - prawdziwa gratka dla estetów. Zaspokoi Wasze zamiłowanie do piękna, ale równocześnie zabierze Was w niezwykłą podróż po Polsce. Będzie to podróż kulinarna, pełna niespodzianek i daleka od utartych ścieżek i schematów. To również podróż historyczna, pełna wspomnień, anegdot, niezwykłych postaci.

"Polak NieNażarty" to "Kuchnia polska" w nowoczesnym i zaskakującym wydaniu. Polskie kultowe słodycze, słynne bazary, kuchnia PRL-u.... Do tego rozmowy z szefami kuchni i kulinarnymi gwiazdami. I fantastyczne przepisy - pyszne, ale nieprzekombinowane, do zrobienia z polskich produktów dostępnych w każdym sklepie. Dwuznaczny tytuł sugeruje dobrą zabawę. I rzeczywiście. "Polak NieNażarty" to obowiązkowa pozycja na półce każdego, kto lubi dobrze się bawić, czegoś przy okazji dowiedzieć i na koniec dobrze zjeść.   

Gosia Molska - dziennikarka i podróżniczka kulinarna, producent kreatywny, scenarzystka  i konsultantka  kulinarnych show. W TVP występowała w roli jurora w programie „Bake Off Ale Ciacho”, jest gospodynią programu  „Polska Molskiej”, regularnie gotuje i prowadzi reportaże podróżniczo-kulinarne w „Pytaniu na Śniadanie”. W stacji KUCHNIA+ prowadziła autorskie programy „Babeczki” (z Hanną Szymanderską jako współprowadzącą) i serię „Po-Smak Świata”.

"Na szczęście. Przewodnik po świadomym życiu"

"Czym tak na prawdę jest szczęście?" - pytają autorzy tej książki i oczywiście nie dają jednej odpowiedzi. Nawet nie próbują. Ale dowodzą, że każdy, niezależnie od wieku, płci, miejsca urodzenia dąży do szczęścia. Jak potrafi. A jeśli nie potrafi?

Okazuje się, że o ile prosta wydaje się odpowiedź na pytanie, czy chcemy być szczęśliwi, to już nie takie oczywiste jest pokazanie drogi, która wiedzie do osiągnięcia stanu szczęścia. Gubimy się, błądzimy, zwyczajnie nie umiemy być szczęśliwi. 

Ale szczęście to nie jest stan wyjątkowy. To coś, co możemy osiągnąć. Wszystko jest w naszych głowach i... rękach. Karolina i Maciej Szaciłło w prosty, przystępny sposób przedstawiają narzędzia, które pozwolą uzyskać nam stan zadowolenia, przyjemności, a wreszcie szczęścia. Każdy miesiąc z tego wyjątkowego przewodnika po życia przeznaczony jest innemu zagadnieniu. Dowiemy się, jak oddychać, relaksować się, pracować z emocjami. 

Jak odpoczywać, jak pracować? Co i jak jeść? Wszystko jest ważne, wszystko wpływa na stan naszego samopoczucia, ale musimy przede wszystkim być tego świadomi. Liczy się tu i teraz. Idealna książka dla osób, które w nowym roku chcą żyć dobrze, świadomie i czerpać radość z życia. Zapewniam, że postanowienia noworoczne zostaną z tą książki z Wami na dłużej. Na cały okrągły rok. 

Karolina Szaciłło - dziennikarka, specjalistka od zdrowego trybu życia. Prowadzi warsztaty i szkolenia z zakresu medytacji oraz zdrowego odżywiania. Współautorka, wraz z mężem,  Maciejem Szaciłło, poradników dietetycznych, koncentrujących się na zdrowym, oczyszczającym organizm jedzeniu m.in.Jedz i pracuj… nad własnym zdrowiem, Detoksy dla zdrowia i urody, Jem (to co) kocham i chudnę (Wydawnictwo Zwierciadło).

Maciej Szaciłło  - popularny ekspert od zdrowego żywienia oraz ekologicznego typu życia. Wspólnie z żoną, Karoliną Szaciłło, prowadzi liczne kursy, szkolenia i warsztaty zdrowego gotowania, wyjazdowe detoksy oraz zajęcia związane z medytacją i ćwiczeniami oddechowymi . Od lat przygotowuje zdrowe potrawy dla widzów telewizji śniadaniowych. Jest współautorem licznych publikacji poświęconych zdrowiu i oczyszczaniu organizmu. 

Gosia Molska "Polak NieNażarty", Karolina i Maciej Szaciłło "Na szczęście. Przewodnik po świadomym życiu na cały rok", Wydawnictwo Zwierciadło, 2017 r.

Gabriela Jatkowska "Przerwane igrzyska"

Te historie pokazują ludzi wielkiej pasji, determinacji i talentu. Wielkich wygranych. I równocześnie wielkich przegranych, gdyż ich kariery mogły dalej rozkwitać, gdyby nie wybuch wojny.

Autorka wybrała do swojej książki dziewięcioro bohaterów. Dziewięć osobowości, dziewięciu mistrzów i ludzi niezwykłych. Dziewięć historii, jakich nie napisałby najlepszy scenarzysta. Poznajemy pierwszą polską złotą medalistkę olimpijską Halinę Konopacką, lekkoatletkę Stanisławę Walasiewicz, tenisistkę Jadwigę Jędrzejowską, oszczepniczkę Marię Kwaśniewską, wybitnego biegacza Janusza Kusocińskiego, piłkarza Ernesta Wilimowskiego, skoczka narciarskiego Stanisława Marusarza, piłkarza i panczenistę Wacława Kuchara oraz pływaka Jerzego Iwanowa-Szajnowicza.

"Przerwane igrzyska" to nie tylko wyjątkowe kariery sportowe, ale też życie w każdym innym wymiarze. Również tym historycznym, bo przecież nie sposób uciec od tej najważniejszej historii, jaką była druga wojna światowa i związana z nią działalność konspiracyjna, udział w powstaniu warszawskim. Niektórzy, jak Janusz Kusociński, zapłacili za to najwyższą cenę. Sportowcy, jak nikt inny, rozumieli pojęcie patriotyzmu. To przecież dla swojej ojczyzny, w barwach biało-czerwonych, zdobywali najwyższe trofea. To dla Polski walczyli i wygrywali. To w końcu o wolną Polskę walczyli z niemieckim okupantem.

Ale te historie to również bardzo intymne portrety ludzi z ich słabościami, niedoskonałościami, nałogami. Droga na sportowy szczyt była w ich przypadku niejednokrotnie walką z samym sobą, pokonywaniem własnych ograniczeń, ale też konfrontacją z otoczeniem, nie zawsze sprzyjającym karierze sportowej. Łączy te historie niewątpliwie wielka pasja bohaterów, miłość do sportu, ogromna determinacja w osiąganiu celów, charakter i charyzma. Byli bohaterami nie tylko na sportowych arenach, ale w życiu. Potrafili udźwignąć sukces i zrobić z niego dobry użytek. Skromni, waleczni, z prawdziwym sportowym duchem walki. Młodzi, z otwartą kartą. Za młodzi na to, by kończyć kariery.

Wielki ukłon w stronę autorki za ogromną pracę dokumentacyjną. Wrażenie robią artykuły z przedwojennych gazet, z których dowiadujemy się, jak sportowy duch żył w narodzie i jakie emocje budził sport w społeczeństwie. Fantastyczna lektura  - nie tylko dla fanów sportu, ale również dla miłośników międzywojnia. 

Gabriela Jatkowska "Przerwane igrzyska", PWN, 2017 r.