Ta książka jest tak samo inteligentna i dowcipna, jak inteligentne i dowcipne są filmy Juliusza Machulskiego. Poznajemy w niej autora od bardzo osobistej strony - sporo tu o rodzinie, dzieciństwie, dorastaniu, ukochanych miejscach, przyjaciołach. Ale przede wszystkim dostajemy znakomity autoportret człowieka, którego życiową pasją jest film. A ambicją robienie kina na najwyższym poziomie. Wbrew trendom, polityce, układom i wszelkim powiązaniom. I w szczególności - dla ludzi.
Machulski zbudował tę książkę w tak precyzyjny i przemyślany sposób, w jaki tworzy swoje filmy. Niezwykle ważne są w niej detale, które formują dowcipną, czytelną i po prostu fajną całość. Zaczyna swoją opowieść od dzieciństwa - niezwykłego dzieciństwa - bo spędzonego za kulisami teatrów, w których występował jego ojciec Jan Machulski. I właściwie nic dziwnego, że gen teatralno-filmowy ujawnił się w nim już w najmłodszych latach.
Wzruszająca i zarazem rozbrajająca jest historia zauroczenia małego Julka wielkim aktorem Bogumiłem Kobielą i relacja z ich spotkania w Kazimierzu Dolnym ("ja miałem 9 lat - on 33"). W tej przezabawnej historii widać wielki podziw dla idola, fascynację i... zapowiedź tego, czym Julek zajmie się w przyszłości. To musiało być kino - inaczej być nie mogło.
Takich perełek jest w tej książce więcej; na drodze Machulskiego stawali wielcy twórcy polskiego kina: Kieślowski, Holland, Kawalerowicz. Z czasem "guru" stawali się przyjaciółmi, partnerami, sprzymierzeńcami i najważniejszymi osobami - nie tylko w życiu zawodowym. I choć droga Juliusza Machulskiego do filmu była dość skomplikowana, gdyż wiodła od studiów polonistycznych przez "filmówkę" i epizody aktorskie w filmach, to sukces, jako reżyser, odniósł bardzo wcześnie - i nie ma wątpliwości, że zawdzięcza go nie tylko talentowi, ale też wielkiej determinacji i uporowi.
Tę historię także poznajemy z detalami. I przyznam, że fantastycznie czyta się o tym, jak powstawał Vabank, czy Seksmisja. Jest w tym sporo filmowej "kuchni", ale też niesamowite anegdoty, świetny dowcip i tzw. życie towarzyskie, które jest gdzieś w tle. Jest też w "Hitmanie" trochę wielkiego świata. Spotkanie z Czesławem Miłoszem, festiwale w Cannes, rozmowy z producentami w Hollywood...
Machulskiemu udała się duża rzecz. Z dystansem, humorem i wyczuciem pokazał swoją drogę zawodową, a jakby przy okazji przedstawił kawał historii polskiego kina i jego wielkich nazwisk. Zrobił to fajnie, inteligentnie, bez nadęcia i sztampy. Nie ma w tym plotkarstwa, ani sensacji.
W tej książce mamy wyjątkową okazję zobaczyć innego Leopolda Tyrmanda, niż tego, którego znamy z czasów komunistycznej Polski. Już nie playboya, gorszyciela, wywrotowca, ale dojrzałego mężczyznę, który wie czego chce, a w Ameryce szuka prywatnej stabilizacji, zawodowego spełnienia i radości ze zwyczajnego życia. Jego bezpieczną przystanią okaże się młodziutka Żydówka, która uwiedzie go intelektem i niemal bałwochwalczym uwielbieniem.
Poznali się, gdy Tyrmand miał pięćdziesiąt lat i od czterech lat mieszkał w Stanach, gdzie powoli przebijał się na rynku wydawniczym. 23-letnia Mary Ellen, studentka iberystyki na Yale, zakochała w jego intelekcie, charyzmie, uroku osobistym. "Miał w sobie ciepło. I roznosiła go energia. Między nami natychmiast zaiskrzyło." Szybko zostali kochankami, ale o poważny związek Mary Ellen zabiegała długo i wytrwale. Rozkochiwała w sobie Tyrmanda listami, w których uwodziła go słowem; błyskotliwością, intelektem, twórczą odwagą. Jej determinacja przyniosła w końcu efekt; zostali małżeństwem.
To nie był łatwy związek; dzieliła ich duża różnica wieku, życiowych doświadczeń, priorytetów. Przeciwko Lolkowi (tak Tyrmanda nazywała Mary Ellen) była jej matka, która postawiła nawet ultimatum: jeśli chcesz z nim być, wynoś się z domu. Dla młodej kobiety wybór był oczywisty. Była zdeterminowana; chciała być żoną Tyrmanda, towarzyszką w codziennym życiu, godnym partnerem intelektualnym. I w każdą z tych ról weszła znakomicie, można nawet powiedzieć, że to ona była siłą napędową tego związku; od początku do końca.
Tę niezwykłą historię poznajemy dzięki niemal stu zachowanym listom pisanych do siebie przez kochanków, a później małżonków. Dopełnieniem opowieści są wspomnienia Mary Ellen, z którą spotkała się Agata Tuszyńska. I mimo, że od śmierci Tyrmanda minęło prawie 30 lat, w słowach jego żony wciąż słychać wielką miłość, podziw, zachwyt. I żal, że to małżeństwo trwało tak krótko, zbyt krótko. Ta miłość zasługiwała na dużo więcej, zdaje się mówić Mary Ellen, a została przerwana w momencie, gdy zaczynała być dojrzała, spełniona, silna.
Piękna historia opowiedziana listami, zdjęciami i słowami zakochanej kobiety. Gorąco polecam.
Spotkania z autorką książki Agatą Tuszyńską
Agata Tuszyńska "Tyrmandowie. Romans amerykański", Wydawnictwo MG, 2012 r.
Wyjątkowość "Pamiętnika" Janusza Korczaka polega na jego zwyczajności; to zapis codziennej walki o godne życie żydowskich sierot w obliczu Zagłady. To świadectwo wielkiej pracy i wielkiego poświęcenia wyjątkowego człowieka: pedagoga, lekarza, pisarza, humanisty. Skromnego, pracowitego i nade wszystko oddanego sprawie. Ale Stary Doktor ma w tej książce także inne oblicze; zmęczonego, bezradnego człowieka, który ma coraz mniej siły, by stawiać czoło wszechogarniającemu cierpieniu.
"Pamiętnik i inne pisma z getta" powstawały od maja do sierpnia 1942 roku. Ostatni wpis datowany jest na 4 sierpnia - tuż przed likwidacją Domu Sierot na ulicy Siennej w Warszawie. Choć "Pamiętnik" był pisany przez zaledwie trzy miesiące to odnajdziemy w nim całe życie autora. Życie niezwykłe, bo wypełnione pracą i misją; pomocy i czynienia życia lepszym, bogatszym, wartościowszym."Życie moje było trudne, ale ciekawe. O takie właśnie prosiłem Boga w młodości" - pisał Korczak w "Pamiętniku". Jako lekarz cieszył się uznaniem pacjentów; tych biednych i tych bogatych, czego dowiadujemy się z urywków wspomnień. Jako pedagog - wielkim szacunkiem swoich małych podopiecznych. Sam traktował ich poważnie i z szacunkiem - jak godnych siebie partnerów, a nie "tylko" dzieci.
Między urywkami wspomnień - z dzieciństwa, z młodości - które raz po raz wracają w "Pamiętniku", latem 1942 roku toczy się prawdziwe życie. Korczak wydaje się być nim zmęczony, pisze, że czuje się stary, zrezygnowany. Nietrudno domyślić się z czego owo zmęczenie i rezygnacja wynika. Głód, choroby, wycieńczenie dziesiątkują dzieci, a Stary Doktor, który całe swoje życie niósł pomoc, czuje się bezradny. W na pozór beznamiętny sposób opisuje kolejne ofiary wojennej biedy, ale im bardziej stara się zachować dystans, tym dramatyczniej brzmią jego słowa. Coż jeszcze można zrobić dla dzieci? Zapewnić im ciepło, lekarstwa, porcje jedzenia, które zaspokoją podstawowy głód. Ale o to wszystko trzeba walczyć, a sił do tej walki coraz mniej... Można też z nimi rozmawiać, można im czytać - dając namiastkę normalnego życia. Ta codzienność uchwycona w "Pamiętniku" jest przejmująca, gdyż pokazuje wielki instynkt życia w zwyczajnych czynnościach, gestach, słowach. Przy całej tego życia beznadziei, szarzyźnie, cierpieniu.
"Dzieci snują się. Tylko naskórek normalny. A pod nim czai się zmęczenie, zniechęcenie, gniew, bunt, nieufność, żal, tęsknota. Bolesna powaga ich pamietników. Odpowiadając na ich zwierzenia, dzielę się z nimi jak równy z równym. Wspólne nasze przeżycia - ich i moje." W tych słowach Korczak oddaje właściwie istotę ostatnich miesięcy w Domu Sierot. Smutek, strach, niepewność jutra... Ale też nadzieja, że jeszcze wszystko się odmieni, że będzie lepiej. "Co zrobię po wojnie? Może powołają mnie do współpracy w budowie nowego ładu w świecie albo w Polsce?"
Ostatni wpis w "Pamiętniku" datowany jest na 4 sierpnia 1942 roku. "Podlałem kwiaty, biedne rośliny sierocińca, rośliny żydowskiego sierocińca. Przyglądał się mojej pracy wartownik. Czy go drażni czy rozrzewnia ta moja pokojowa o szóstej rano czynność?"
Nastepnego dnia Janusz Korczak wraz z dwustoma wychowankami Domu Sierot wyruszył na Umschlagplatz...
Janusz Korczak "Pamiętnik i inne pisma z getta", Wydawnictwo W.A.B., 2012 r.
"Piąta pora roku" to jeden z najciekawszych skandynawskich kryminałów, jakie czytałam. I zdecydowanie najlepsza powieść Kallentofta. Oryginalna, oszczędna forma znakomicie kontrastuje z mocną, gorącą treścią przepełnioną potężnymi emocjami: strachem, obrzydzeniem, wściekłością.
Ci, którzy czytali „Ofiarę w środku zimy”, "Jesienną sonatę", czy „Zło budzi się wiosną” znają świetnie charyzmatyczną Malin Fors. Pani komisarz świetnie radzi sobie z najgroźniejszymi przestępcami, potrafi rozwikłać najbardziej pokręconą zagadkę, natomiast ze swoim własnym życiem nie daje sobie rady. Nieudane małżeństwo, toksyczny romans, kłopoty z nastoletnią córką, a do tego pogłębiający się alkoholizm – tak wygląda życie kobiety, przed którą drżą seryjni zabójcy-psychopaci.
W „Piątej porze roku” wszystko powoli się prostuje. Wygląda na to, że Malin spotkała wreszcie odpowiedniego mężczyznę; inteligentnego, wyważonego lekarza, który namawia ją na małżeństwo i dziecko. W dodatku pani komisarz już nie pije, a relacje z córką układają się świetnie. W ten sielski obrazek wdziera się kolejna mroczna zagadka, którą przyjdzie Fors rozwiązać. To burzy spokój kobiety, gdyż oznacza powrót do trudnej przeszłości. Okazuje się bowiem, że sprawa wyjątkowo bestialsko zgwałconej i zamordowanej dziewczyny może być powiązana z dotąd nierozwiązaną zagadką Marii Murvall; zgwałconej w lesie niemej dziewczyny, która od lat przebywa w szpitalu dla umysłowo chorych.
Historia Marii Murvall to porażka komisarz Fors; mimo wielu tropów nie udało się dotąd schwytać oprawcy. Tym razem wydaje się, że jest on na wyciągnięcie ręki… A to oznacza kolejne, potężne kłopoty, gdyż śledztwo prowadzi do najbardziej wpływowych środowisk. Wokół panuje zmowa milczenia i wygląda na to, że za przerwanie fali potwornych zbrodni przyjdzie Malin słono zapłacić.
Kallentoft osiągnął w tej części sagi mistrzostwo; pozostał wierny swojemu chłodnemu stylowi, konsekwentny w psychologicznym prowadzeniu postaci, a przy tym znów potrafił zaskoczyć. Mam nadzieję, że wymyśli kolejną porę roku i również będzie ona JAKAŚ.
Jestem pod wielkim wrażeniem tej książki; pod wieloma względami odkrywczej i pouczającej, a przy tym dowcipnej i błyskotliwej. Anna Ikeda opowiada o Japonii, jakiej nie znamy i jakiej się nawet nie domyślamy. O Japonii, której nie zobaczymy na widokówkach z Tokio, której nie obejrzymy na filmach. To inna Japonia, bo na uboczu; z dala od zgiełku wielkich miast, wielkiej techniki, wielkich karier i wielkich pieniędzy. To Japonia zwykłych ludzi i zwykłych problemów... Pięknie się tę książkę czyta.
Anna Ikeda, gdańszczanka z urodzenia, nauczycielka angielskiego z zawodu, zobaczyła kawał świata zanim los rzucił ją do Japonii. A właściwie nie los, ale miłość do przyszłego męża, z którym zamieszkała na prowincji Tochigi. W książce, która jest jej literackim debiutem, opowiada historię swojej adaptacji w nowym kraju, poszukiwania w nim swojego miejsca, odnajdywania siebie w nowej rodzinie, w zupełnie nowej społeczności.
Książka napisana w zmyślny i ciekawy sposób - podzielona na rozdziały-anegdoty, z których każdy pokazuje inny aspekt życia w Japonii - zawodowy, rodzinny, kulturowy, religijny, społeczny. Autorka ma znakomity zmysł obserwacji, słuch językowy, a przy tym poczucie humoru. I dlatego wszystko o czym pisze skrzy się dowcipem, ale równocześnie wiernie oddaje rzeczywistość; często trudną i niewdzięczną, szczególnie dla cudzoziemców.
Byłam autentycznie zdumiona czytając o zimnych, właściwie niczym nieogrzewanych domach, w których żyją Japończycy w najmroźniejsze zimy, kibicowałam autorce w jej rytualnej wspinaczce na górę Nantai, podziwiałam za stąpanie po rozżarzonych węglach. Śmiałam się do łez z jej słownych potyczek z japońską teściową, z wizyt w przedziwnych restauracjach (w których np. kelnerami są małpy), kibicowałam w determinacji z jaką wykonywała swoją pracę nauczycielki, zresztą na kilka etatów. Również w elitarnej buddyjskiej szkole, w której dzieciaki nie szczędziły jej razów - i to w dosłownym znaczeniu.
Fajnie, że powstała książka, która pokazuje Japonię niejako "od kuchni". Okazuje się, że japońska prowincja - mimo oczywistych różnic kulturowych - pod pewnymi względami niczym nie różni się od polskiej, czy jakiejkolwiek innej prowincji. Bo, jak to na uboczu, żyje się wolniej, może spokojniej, ale też trudniej. W Japonii chyba zresztą trudniej niż gdziekolwiek indziej... A jednak Anna Ikeda czerpie ze swoich doświadczeń pełnymi garściami i fantastycznie się nimi dzieli z czytelnikami. To na pozór lekka lektura, ale sporo można wyczytać między wierszami. I już wcale nie jest tak lekko...
Takie książki o odległych krajach; bezpretensjonalne, dowcipne i w dodatku przemycające głębsze treści, mogę czytać codziennie.
Anna Ikeda "Życie jak w Tochigi. Na japońskiej prowincji", Wydawnictwo W.A.B., 2012 r.
Ta książka to moje wielkie, osobiste zauroczenie - i nie ma znaczenia, że jest dla młodzieży i o młodzieży. Tak naprawdę to książka dla każdego z nas; i w jakimś sensie o każdym z nas. Pełna humoru, pozytywnej energii i tolerancji. Mądra, ciepła, potrzebna, a przy tym świetnie napisana. Po prostu majstersztyk.
Lenę poznajemy w chwili, gdy właśnie ma trafić do kolejnej rodziny zastępczej. Dziewczynka ma trzynaście lat i swoje już wie o życiu. Na przykład to, że na pewno nie spodoba się nowym rodzicom i że wcześniej czy później wróci do domu dziecka. Wie także, że miłość nie istnieje, więc nie łudzi się, że ktoś ją pokocha, czy choćby polubi...
Taką zagubiona, zbuntowaną i zamkniętą w swoim mrocznym świecie poznają Lenę jej rodzice zastępczy: Wanda i Roman. Co prawda niczym nie przypominają oni Lenie jej poprzenich opiekunów - wydają się sympatyczni i po prostu normalni - ale dziewczynka wie, że na początku wszyscy robią robre wrażenie... Z takim samym dystansem podchodzi do swojego nowego "rodzeństwa" - wie, że nie warto się do nikogo przywiązywać, bo i tak "mnie wkrótce oddadzą".
I tak razem z Leną wchodzimy w nowy świat; przedziwnej i przesympatycznej rodziny, w której każdy jest absolutnym indywidualistą: Oko, Cienka, Memory, Arnold, Iskra. Każde w dzieci ma za sobą jakąś traumę, za każdym wloką się koszmary dzieciństwa, każde z nich ma swoje fobie i dziwactwa. A jednak świetnie odnajdują się w domu Wandy i Romana, którzy także nie sprawiają wrażenia "typowych" rodziców. Lena przygląda się nowej rodzinie, ale bez entuzjazmu. Tak naprawdę wciąż tkwi w swoim mocno poplątanym świecie, w którym jej najwierniejszymi przyjaciółmi są... przedmioty, z którymi rozmawia.
Ale krok po kroku, wszystko zaczyna się zmieniać. Ciepło, życzliwość, poczucie bezpieczeństwa zaczynają procentować i dziewczynka powoli otwiera się na normalność, której dotąd tak bardzo jej brakowało. Z Leny stanie się Oro, czyli częścią rodziny. Przełomem okazuje się pójście do nowej szkoły, w której Oro otrzyma kolejną, bolesną lekcję życia, ale też szansę, by dojrzeć, zrozumieć i docenić to wszystko, co otrzymała od losu. I jeszcze się tym podzielić z innymi.
Książka to magiczna, terapeutyczna i pod każdym względem niezwykła; tak formy, jak i treści. Współczesna tak bardzo, że już bardziej nie można, a przy tym wyjątkowo ponadczasowa. Młodzieżowy język, komiksowe ilustracje i bohaterowie żywcem wyjęci z komiksów, a treści mądre, dojrzałe, uniwersalne. Wydaje mi się, że to idealny mix, by dotrzeć do młodych czytalników; szukajacych ciekawej, ale przyjaznej formy oraz fabuły, która wciąga i do czegoś prowadzi. A trzeba pamiętać, że to czytelnicy niepokorni, wybredni i zbuntowani. Trochę tacy jak Oro...
Takie książki mogę czytać codziennie. Do czego i Was namawiam.
Marcel A. Marcel (Dana Łukasińska, Olga Sawicka), ilustracje Krzysztof Ostrowski "ORO", Wydawnictwo Marginesy, 2012 r.
Tak dobrego polskiego kryminału już dawno nie czytałam. W dodatku to debiut powieściowy; dojrzały warsztatowo, dopracowany w każdym szczególe, napisany świetnym językiem. Pozostają tylko domysły: kim jest PM Nowak? Nie mam wątpliwości, że to osoba, która na co dzień ma do czynienia z literaturą wysokiej klasy. Czyżby więc zapowiadała się nowa, kultowa seria kryminalna?
Autor tej książki z pewnością wie, że sukces dobrego kryminału leży między innymi w bohaterze lub bohaterach, którzy zawodowo lub hobbystycznie zajmują się tropieniem sprawców zbrodni. I ze swojej wiedzy uczynił dobry użytek, bo w "Ani żadnej rzeczy..." dostajemy duet wyjątkowo oryginalny, wyrazisty i... skazany na literacki sukces. Tworzą go prokurator Kacper Wilk i komisarz Jacek Zakrzeński. O tych panach można w skrócie powiedzieć, że stanowią swoje przeciwieństwo. Zakrzeński to typ "twardego gliny"; nie przebiera w słowach, gdy trzeba potrafi być ostry, a nawet bezwzględny. Lubi swoją pracę i traktuje ją nad wyraz ambitnie.
Co do prokuratora Wilka, to nazwałabym go młodym człowiekiem starej daty. Wilk jest subtelnym romantykiem z filozoficznym zacięciem i dobrymi manierami. Cichy, skromny, wyważony, zdaje się ginąć w tłumie. Lekceważony, a nawet wykpiwany przez Zakrzeńskiego okaże się jednak nie mniej skuteczny niż komisarz. We dwóch będą się świetnie uzupełniać i rozwikłają mocno poplątaną zagadkę kryminalną z ciekawym psychologicznym tłem. Rozpisałam się o parze ekscentrycznych śledczych, ale tak naprawdę to oni byli dla mnie osią tej historii - co zresztą dobrze wróży zapowiadanej drugiej części serii.
A teraz kilka słów o samej fabule. Rzecz dzieje się w Warszawie, gdzie świeżo awansowany do "okręgówki" (i wcale tym nie zachwycony) prokurator Wilk wraz z komisarzem Zakrzeńskim z Komendy Stołecznej Ppolicji prowadzą śledztwo w sprawie zamordowania trzydziestodziewięcioletniej kobiety. Sprawa wydaje się mocno skomplikowana, gdyż krąg podejrzanych z każdą chwilą się poszerza, a - co ciekawsze - są w nim osoby z najbliższego otoczenia ofiary. Każdy z potencjalnych podejrzanych miał motyw, każdy z nich coś ukrywa, na jaw wychodzą kolejne rodzinne brudy. Nikt nie jest bez skazy i wygląda na to, że zabić mógł każdy. Sprawa, zamiast posuwać się do przodu, utyka w martwym punkcie, a komplikują ją dodatkowo tabloidy, które epatują każdego dnia sensacjami z "dziennikarskiego śledztwa".
Fabuła jest tak poprowadzona, że czytelnik jest tylko naprowadzany na pewne tropy i w sposób inteligentny zmuszany do dedukcji. Autor podsuwa mu wskazówki, daje podpowiedzi, ale nie odkrywa do końca żadnej z kart. Można powiedzieć, że wodzi nas za nos tak samo, jak morderca Wilka i Zakrzeńskiego. A trzeba przyznać, że przeciwnicy są siebie warci. Do ostatniej kartki powieści jesteśmy trzymani w niepewności, a na koniec, o ile bacznie przyglądaliśmy się wszystkim bohaterom, sami możemy podać rozwiązanie. Za to wielkie ukłony w stronę autora, który zarówno literackie postaci, jak i czytelników traktuje poważnie.
Bohaterowie dopracowani w każdym detalu, wysokiej klasy warszatat literacki, konsekwentna i logiczna fabuła, a do tego świetny pomysł na współczesną powieść kryminalną. Czyżby zapowiadała się kultowa seria kryminalna z prokuratorem Wilkiem i komisarzem Zakrzeńskim w rolach głównych? Bardzo w to wierzę i czekam na więcej.
Najpierw Wiktor Osiatyński napisał "Rehab" - swoją drogę dojrzewania do walki z chorobą alkoholową i trzeźwienia. Teraz dołączył "Litację", w której opisuje bardzo osobistą historię zdrowienia - w pełnym tego słowa znaczeniu - i nauki nowego życia. Życia na trzeźwo. Ale "Rehab" i "Litacja" to nie tylko życiowa rehabilitacja alkoholika, który poznaje siebie i buduje nowe relacje z ludźmi. To także znakomita i pod każdym względem uniwersalna analiza ludzkich uczuć, emocji, zachowań. Nad tą lekturą warto się zatrzymać na dłuższą chwilę. I zapewniam, że zostanie ona w Was dłużej, niż tylko chwilę.
O "Rehabilitacji" - najnowszej książce Wiktora Osiatyńskiego piszęTUTAJ
Zacznę od formy, gdyż już ta narzuca nam z góry pewną konwencję; przemyślaną i celową. "Litacja" nie jest dziennikiem, ani autobiografią. Bohaterem książki jest W., a narracja prowadzona jest w trzeciej osobie. To ciekawy i mądry zabieg, dzięki któremu mamy poczucie, iż czytamy fabularną opowieść. Narrator stoi w niej z boku i choć wie wszystko o W., to jego przekaz wydaje się chłodny, analityczny, pozbawiony zbędnych emocji. W. może być każdym z nas - zdaje się mówić Wiktor Osiatyński. To jest akurat moje życie, ale na moim miejscu; na miejscu W., może być ktokolwiek.
Co do tego, że autor opisuje swoje doświadczenia, nie ma wątpliwości. Jest w "Litacji" kawał życia autora; początek kariery naukowej w Stanach, próby zawodowego odnalezienia się w polskiej rzeczywistości, osobiste relacje z żoną Ewą oraz córkami. Sukcesy, porażki, nadzieje, wątpliwości. Tym to wszystko trudniejsze, że przeżywane bez znieczulenia, na trzeźwo. Osiatyński w sposób niezwykle szczery, chwilami dla siebie bezwzględny przedstawia trudną, ale też niezwykłą drogę życia w trzeźwości; życia, którego uczy się od podstaw, w którym usiłuje znaleźć dla siebie dobre i bezpieczne miejsce, w którym siebie i swoich najbliższych definiuje na nowo.
Istotą tej historii są emocje. Gdy W. pił, były one uśpione, zniekształcone. Teraz są prawdziwe i trudno sobie z nimi poradzić. Okazuje się, że nie wystarczy nie pić, by myśleć i przeżywać na trzeźwo. Emocjami, które dochodzą do głosu rządzi wciąż niebezpieczne, pijane myślenie. Trzeba więc bardzo uważnie przyglądać się swoim myślom, uczuciom, zachowaniom i wychwytywać w nich fałsz, sprowadzać je na nowe tory. To codzienna, żmudna praca. Wymagająca konsekwencji i charakteru. W. pomaga w tym medytacja i modlitwa. Jest więc "Litacja" także zapisem duchowej przemiany bohatera. Jego stopniowego i bardzo naturalnego zbliżenia z Bogiem.
O tej lekturze mogę powiedzieć, że czyta się ją w tak samo niewymuszony, spokojny i refleksyjny sposób, jak została napisana. Razem z autorem przyglądamy się W. i jego życiu. Analizujemy jego zachowania, relacje z najbliższymi, kibicujemy mu w jego trzeźwości i próbie wyrwania się z kolejnego nałogu - nikotynowego.
Przyglądamy się, ale - co bardzo istotne - nie oceniamy.
To jedna z tych książek, z którymi nigdy się nie rozstaję. Mądra, ważna, potrzebna.
Sensacyjna fabuła rodem z najlepszych filmów szpiegowskich, świetnie poprowadzona akcja i wreszcie sama postać autora, który poza ciekawą osobowością i barwną przeszłością ma niewątpliwy dar pisania - to kilka z wielu atutów "Tropiąc Bin Ladena". Zapewniam, że nie tylko miłośnicy najnowszej historii i jej sensacyjnych wątków będą usatysfakcjonowani. To po prostu bardzo dobrze napisana książka, z której sporo można się dowiedzieć o kulisach działania polskiego i światowego wywiadu. A przede wszystkim spróbować odpowiedzieć sobie na pytanie: Czy tragedii z 11 września 2001 roku można było uniknąć?
Aleksander Makowski, jeden z najzdolniejszych oficerów PRL-owskiego wywiadu, w 1990 roku negatywnie zweryfikowany i zwolniony ze służby, rozpoczyna swoją opowieść pod koniec lat 90. Ze swoim przyjacielem, biznesmenem Rudolfem Skowrońskim, szefem Inter Commerce, leci do Afganistanu, by nawiązać tam współpracę w zakresie handlu bronią, szmaragdami i drukiem afgańskich pieniędzy w Polsce. W negocjacjach z Ahmadem Szahem Masudem, dowódcą Sojuszu Północnego, walczącego z reżimem talibów ma pomóc doświadczenie Makowskiego ze służby wywiadowczej. Strony szybko dobijają targu, a spotkanie biznesowe staje się pretekstem do rozmów stricte politycznych.
Wiedząc o zasługach wywiadowczych Polaka, Masud wprowadza go w kulisy trudnej sytuacji w kraju, który ogarnięty jest wojną domową. Przestrzega przy tym otwarcie przed niebezpiecznym fundamentalizmem talibów, a przede wszystkim przed "bogatym saudyjskim fundamentalistą Usamą Bin Ladenem", który zdobywa coraz większe wpływy w świecie islamskim. Jest przy tym zdumiony, że Ameryka nie dostrzega tego zagrożenia i nie ma z tej strony żadnego wsparcia. Makowski, w zamian na nawiązaną współpracę handlową, ma stworzyć dobry klimat do rozmów z Amerykanami, na które bardzo liczy Masud.
"Mówił do nas z rozbrajającą szczerością. Jego relacja pokazywała dobitnie, że aby wyjść z impasu, musi przekonać Stany Zjednoczone i inne główne państwa zachodnie o konieczności wsparcia jego ugrupowania przeciwko talibom. Próbował wykorzystać każdy dostępny kanał, aby zaprezentować swoje racje administracji amerykańskiej. Rozmowa z nami była kolejną taką próbą."
Tak zaczyna się opowieść, której istotą jest zaangażowanie polskiego wywiadu wraz z CIA w akcję schwytania Bin Ladena - pod koniec lat 90., jak i w latach 2002-2006. W działaniach operacyjnych, zarówno przed, jak i po 11 września 2001 r., udział brał Aleksander Makowski. Poznajemy więc jego osobistą relację z działalności wywiadowczej, której celem było pojmanie najgroźniejszego, światowego terrorysty.
Autor prowadzi fabulę w niezwykle precyzyjny sposób. Poznajemy więc z najdrobniejszymi szczegółami niuanse polityczne, historyczne i biznesowe, które miały wpływ na przebieg działań wywiadowczych, prowadzonych zarówno przez Polaków, jak i amerykańskie CIA. Makowski nie szczędzi nam przy tym znakomitych "smaczków" związanych już z samą pracą oficera wywiadu. Pisze o sposobach pozyskiwania informacji, ich weryfikacji, budowania zaufania. Jak również o wielkiej skupulatności, pracowitości i wytrwałości, które są fundamentem dobrego oficera wywiadu. "Umiejętność cierpliwego czekania musi cechować zarówno szpiegów, jak i dziennikarzy. Jeśli ktoś sądzi, że w codziennej pracy szpiega nie ma nudy, biurokratycznych obrządków czy tępych, banalnych zajęć, to się myli. Adrenalina, przygoda, euforia mają tam znikomy udział."
Ale nie o "smaczki" w tej książce chodzi. Kulisy pracy "szpiega" to tylko dodatek. Makowski próbuje przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie: czy 11 września 2001 roku musiało dojść do zamachu terrorystycznego? Czego nie zrobiono, co zrobiono nie tak, jakie ogniwa zawiodły? Dlaczego nie zdołano powstrzymać zbrodniczej, terrorystycznej siły, która była już wtedy doskonale znana i namierzona? Kto i kiedy popełnił błąd?
Aleksander Makowski nie bawi się w fałszywą skromność i wyraźnie podkreśla zasługi polskiego wywiadu w Afganistanie. Dowodzi, że dzięki wiedzy i kontaktom, które także on sam posiadał można było zatrzymać Bin Ladena przed 2001 rokiem i być może zapobiec wrześniowej tragedii. Pokazuje niefrasobliwość i megalomanię Amerykanów, którzy zlekceważyli ważne sygnały pochodzące z polskiego wywiadu. Skrupulatnie, prezyzyjnie, logicznie punktuje ich słabe strony. To robi wrażenie.
Autor nie zostawia też suchej nitki na słynnym Raporcie Macierewicza, który w sposób przeczący zarówno logice, jak i wszelkim zasadom bezpieczeństwa, zdekonspirował operację prowadzoną przez nasz wywiad i był osobistym dramatem autora.
Jest też fajny, tzw. ludzki aspekt tej książki. Mam na myśli znakomicie nakreślony portret Ahmada Szaha Masuda, charyzmatycznego przywódcy mudżahedinów, którego Makowski nazywa "najsławniejszym partyzantem świata". Miałam wrażenie, że oddaje w sposób hold słynnemu afgańskiemu komendantowi, który zginął w zamachu 9 września 2001 roku.
Daję tej książce najwyższą notę nie tylko za świetną, sensacyjną fabułę rzucającą nowe światło na walkę Amerykanów z terroryzmem, ale też doceniając jej niewątpliwe walory literackie.
To jest bardzo dobra książka.
Aleksander Makowski "Tropiąc Bin Ladena. W afgańskiej matni 1997-2007", Wydawnictwo Czarna Owca, 2012 r.
Moja ocena 5
Aleksander Makowski Absolwent Ośrodka Kształcenia Kadr Wywiadowczych polskiego wywiadu (1972–1973). Ukończył studia podyplomowe LLM Harwardzkiej Szkoły Prawa (1975–1976). Doktor nauk prawnych Instytutu Nauk Prawnych PAN (1978). W latach 1985–1988 naczelnik Wydziału XI Departamentu I MSW. Negatywnie zweryfikowany w 1990 r. i zwolniony ze służby wywiadu. W latach 1992–2007 współpracownik Zarządu Wywiadu Urzędu Ochrony Państwa i wywiadu wojskowego WSI.
Od pierwszej strony „Ciemnych sekretów” wchodzimy w coraz bardziej pokręcony labirynt ludzkich słabości, nałogów, kompleksów i tajemnic. Zaglądamy w najciemniejsze zaułki ludzkiej natury. Od tej książki radzę Wam zacząć lekturę serii o policyjnym psychologu Sebastianie Bergmanie – zadufanym w sobie kobieciarzu, który ma znakomity instynkt, jeśli chodzi o najbardziej pokręconych zabójców. Jego dalsze losy poznamy w drugiej części "Uczeń", która właśnie się ukazała.
W „Ciemnych sekretach” akcja toczy się wokół szesnastoletniego Rogera Erikssona, ucznia elitarnej szkoły, który zostaje zamordowany, a jego ciało porzucone w lesie.
Kim jest Roger? Kim jest jego matka? Dziewczyna? Ojciec? Nauczycielka? Przyjaciel? W tej książce każdy coś przed kimś ukrywa i nikt nie jest tym, kim wydaje się, że jest. W tym przypadku znakomicie sprawdza się zasada: Im dalej, tym ciemniej. Gdy wydaje się, że jesteśmy blisko rozwiązania choć jednej zagadki, pojawiają się następne i zamiast odpowiedzi, mamy kolejne pytania.
Ale największym atutem „Ciemnych sekretów”, obok wciągającej intrygi, są znakomicie nakreślone postaci bohaterów. Nawet, jeśli nie budzą naszej sympatii, jak w przypadku policyjnego psychologa Sebastiana Bergmana, to na tyle skutecznie irytują, by poświęcić im swoją uwagę.
W tej książce nikt zresztą nie jest doskonały. Nikt nie jest jednoznaczny. I każdy ma coś do ukrycia. Lawina, którą uruchamia policyjne śledztwo zostawia po sobie same zgliszcza. Wszystkie brudy wychodzą na jaw. Ofiar, poza Rogerem, jest znacznie więcej...
Więcej nie zdaradzę. Powiem tylko, że to najlepszy skandynawski kryminał, jaki czytałam.
Opowiadanie to mój ulubiony gatunek literacki. Ale to także jedna z najtrudniejszych form prozatorskich. Zwięzła, syntetyczna, oszczędna, bardzo wymagająca. Błyskawicznie obnaża wszystkie niedostatki pisarza. Albo pokazuje jego mistrzostwo. I tak jest w przypadku Jonathana Carrolla i jego "Kobiety, która wyszła za chmurę". Opowiadania zawarte w tym tomie to najwyższa liga współczesnej literatury.
Można je czytać po kolei, albo od końca zbioru. Można też wybierać sobie przypadkowe w środku książki. To nie ma znaczenia, gdyż każde z dwunastu opowiadań Jonathana Carrolla to odrębna, zamknięta historia. Łączy je jedno - wszystkie dzieją się na granicy dwóch światów: rzeczywistego i baśniowego. Te dwa światy przenikają się ze sobą, zapętlają wręcz i już po chwili powstaje złudzenie spójności i jednolitości nie dającyh się na pozór połączyć ze sobą bytów. Efekt jest zaskakujący i zdumiewający; to co wydaje się na pierwszy rzut oka czystą fantazją i abstrakcją, za moment nabiera tak realnych kształtów, iż wierzymy w to bezkrytycznie i z pełnym przekonaniem.
Mam w tym tomie kilka ulubionych opowiadań, do których na pewno wrócę jeszcze nie raz. To po pierwsze tytułowa "Kobieta, która wyszła za chmurę". Opowieść o młodej kobiecie, która chce się rozstać ze swoim facetem, gdyż "nie lubi z nim sypiać, bo nie podoba się jej woń, którą on wydziela", wydaje się jak najbardziej współczesna i zwyczajna. Nic bardziej mylnego. Owym nieudanym kochankiem jest bowiem mężczyzna "wynajęty" z innej planety. Ma określoną liczbę "żyć" i można go w każdej chwili "zabić" ciemnobłękitnym promieniem lasera. Jeśli zabije się go światłem po raz trzeci, następuje rozwód... I koniec romantycznej miłości nie z tej ziemi, która jednak ma swoje drugie, ludzkie dno.
Wspomnę też o "Nic do oclenia", które sprawia wrażenie jednego z bardziej "zwyczajnych" opowiadań w tym zbiorze. To opowieść o swego rodzaju romansie, czy zauroczeniu, którego istotą jest... kłamstwo. Czy raczej kradzież lub przywłaszczenie - tożsamości, historii, doznań - na którym mężczyzna buduje swój obraz w oczach kobiety. Robi to z takim przekonaniem, że sam zaczyna wierzyć, a wręcz zakochuje się w obrazie, który mimowolnie stworzył.
Te opowiadania są wyjątkowo przewrotne. Choć mogą wydawać się nierzeczywiste i umieszczone w jakiejś nie do końca zrozumiałej przestrzeni, mówią tak naprawdę o bardzo ważnych i bliskich nam sprawach. O relacjach między ludźmi; ich powierzchowność, ulotność, nietrwałość. Carroll pisze o bliskości między ludźmi; tej prawdziwej i pozornej. O zaufaniu, które sięga głębiej niż sądzimy. O marzeniach i pragnieniach, których sobie nie uświadamiamy - tak bardzo się ich boimy - a które wcześniej, czy później dadzą o sobie znać. O miłości, samotności w związkach, tajemnicach i wstydliwych sekretach, które wracają do nas, czy tego chcemy czy nie...
Jestem naprawdę pod wielkim wrażeniem tej książki. Tym bardziej, że jest perfekcyjnie dopracowana pod względem edytorskim. Majstersztyk.
Znakomite jest też "Poza ciszą". Polecam obie książki.
Jonathan Carroll "Dziewczyna, która wyszła za chmurę", Dom Wydawniczy Rebis, 2012 r.
Bardzo się ucieszyłam, że ukazało się nowe, piękne zresztą wydanie "Pasji utajonych", gdyż to, które mam - jeszcze z 1978 roku - jest już dosłownie w strzępach. Książka o życiu Zygmunta Freuda należy do tych, do których wracam bardzo często i za każdym razem z taką samą przyjemnością. Tym, którzy nie czytali, polecam z wielkim przekonaniem. To wyjątkowa biografia z kilku powodów. Po pierwsze dotyczy wyjątkowego człowieka, po drugie napisana jest w wyjątkowy, mistrzowski sposób.
Kim był Zygmunt Freud? Przede wszystkim niezwykle skromnym człowiekiem i bardzo dobrym lekarzem. I takiego go poznajemy od pierwszych stron powieści Stone’a. Studia i pierwsze lekarskie szlify zdobywał w Wiedniu, potem wyjechał na stypendium do Paryża. To był swego rodzaju przełom w jego spojrzeniu na pacjentów ze schorzeniami neurologicznymi i na metody ich leczenia, co później znalazło wyraz w jego medycznej działalności.
Po powrocie z Francji młody lekarz ożenił się i założył prywatną praktykę w Wiedniu. Błyskawicznie zdobył popularność, żeby nie powiedzieć sławę (ale nie pieniądze, gdyż wystawiał najniższe rachunki za swoje usługi). Miał znakomite podejście do pacjentów, każdy przypadek traktował indywidualnie i nie spoczął, dopóki nie doszedł do prawdziwej przyczyny choroby. W dodatku istoty dolegliwości zaczął dopatrywać nie tylko w ciele, ale również w psychice ludzi. I to okazało się strzałem w dziesiątkę. Freud dowiódł, że choroby o podłożu psychosomatycznym są tak samo, a może nawet bardziej dotkliwe, niże te somatyczne.
To była rewolucja. Starsi i bardziej doświadczeni lekarze zaczęli przysyłać do Freuda tzw. przypadki beznadziejne, z którymi nie potrafili sobie poradzić. Dla niego każdy taki "przypadek" stawał się wyzwaniem-zagadką, którą usiłował rozwikłać. I to skłaniało go do poszukiwania nowych metod, których doświadczał z powodzeniem na swoich pacjentach.
Jedną z pierwszych była hipnoza, którą leczył ludzi z lęków i histerii. To był tylko wstęp do zgłębienia istoty snów, odwołania się do podświadomości i wreszcie stworzenia przełomowej w psychiatrii teorii psychoanalizy.
Irving Stone dokonał w swojej powieści rzeczy niebywałej. Skomplikowaną naukową dziedzinę przedstawił nam w sposób wyjątkowo prosty i zarazem fascynujący. Na przykładach pacjentów, którzy trafiali do Freuda oraz jego życiowych, osobistych doświadczeń, pokazuje drogę geniusza do przełomowych odkryć. Co ciekawe, ów geniusz przedstawiony jest jako bardzo skromny, raczej zamknięty w sobie człowiek,, skupiony na własnych rozmyślaniach. Ale też kochający mąż, ojciec, wierny przyjaciel.
To powieść o zwyczajnym człowieku z wielką pasją, który miał odwagę sięgać tam, o czym inni bali się nawet myśleć, że sięgnąć mogą. W najgłębsze, najczarniejsze zakamarki ludzkiej duszy; przełamując tabu, przekraczając granice społecznej akceptacji, naukowej wiedzy i wyprzedzając swoją epokę.
Czyta się tę biografię, jak najbardziej fascynującą sensację. Mimo upływu lat nie traci ona nic ze swojej magii i aktualności.
Ci, którzy czytali poprzednią – znakomitą zresztą – powieść Zygmunata Miłoszewskiego "Uwikłanie", znają już postać Teodora Szackiego. W "Ziarnie prawdy" błyskotliwy prokurator właśnie zaczyna nowy etap w swoim życiu: porzucił Warszawę, rozstał się z żoną i próbuje odnaleźć dla siebie miejsce w spokojnym – jak mu się zdaje – Sandomierzu.
Ale sielanka nie trwa długo. Tuż po Wielkanocy 2009 roku pod murami starej synagogi zostają znalezione zmasakrowane zwłoki lokalnej działaczki społecznej. Śledztwo dostaje Szacki; tylko on nie znał kobiety, tylko on nie jest związany z jej rodziną i przyjaciółmi. Ale to dopiero początek całej serii dramatycznych zdarzeń, które zamiast przybliżać, oddalają prokuratora od poznania choć ziarna prawdy.
W na pozór leniwym i łagodnym miasteczku nikt nie jest tym, kim wydaje się być. Na jaw wychodzą kolejne wstydliwe sekrety. Ludzie pokazują swoje drugie oblicze: mściwe, podstępne, groźne. Odżywają dawne uprzedzenia i przesądy, kolejne zbrodnie ujawniają głęboko zakorzeniony antysemityzm.
"Ziarno prawdy" jest mroczne i tak samo mroczny i pełen tajemnic jest w nim Sandomierz. Ale właśnie dzięki temu jest intrygujący, chce się zajrzeć w jego ciemne zakamarki. Jednak – co wyraźnie podkreśla autor – jest to również jedno z najpiękniejszych miejsc w Polsce. Miłoszewski w mistrzowski i niebanalny sposób pokazał jego oblicze. Świetny język, wątki historyczne i dbałość o dokumentalne detale podnoszą wartość książki. To już nie tylko kryminał, ale też świetna powieść obyczajowa, a nawet rodzaj historycznego przewodnika po mieście.
Okazuje się, że ta książka zrobiła w Sandomierzu więcej zamieszania, niż "Ojciec Mateusz". Miasto obraziło się na autora twierdząc, że pokazał je w krzywym zwierciadle. Niesłusznie. "Ziarno prawdy” to bowiem nie tylko dobry kryminał, ale też znakomicie napisana powieść obyczajowa z wątkami historycznymi.
Polecam także "Uwikłanie", którego akcja dzieje się Warszawie oraz "Domofon"(ciekawy thriller). Moim zdaniem, Zygmunt Miloszewski to dziś najlepszy polski autor kryminałów. Czekam na jego kolejną książkę.
Na zakończenie wspomnę o bardzo miłym lubelskim akcencie w "Ziarnie prawdy". Jednym z bohaterów jest bowiem... Zygmunt Maciejewski, znany doskonale z kryminałów retro Marcina Wrońskiego.
Zygmunt Miłoszewski "Ziarno prawdy", W.A.B., 2011 r., wydanie I, s. 448
Komu polecam
Wszystkim miłośnikom dobrej, polskiej prozy i kryminału
